[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۱۱۳۵
  • دوره جدید

«ایثار و شهادت» حاصل ارزش‌‌های فرهنگی، روزنامه شیراز نوین

بابک بهبهانی‌نژاد
امروز ما در جامعه ‌ای در حال گذار زندگی می‌‌کنیم و بسیاری از ساختارهای موجود در حال تغییرات محسوسی است. ساختارهایی از قبیل معیشت، روابط کاری، نوع مشاغل، ارزش‌‌ها و فرهنگ، محتویات آموزش و تمامی این‌ها در حال تحول است. تحولات مذکور ناشی از عوامل متعددی است که بخشی از آن‌ها درونی و بخشی از نیز بیرونی است. یکی از عمده ‌ترین عوامل تحولات فرهنگی، گسترش ارتباطات و تبادل اطلاعات و هم چنین وسایل ارتباط جمعی است و از محصولات آن فاصله‌ نسل‌ها است که طبق آن نوجوانان و جوانان با ارزش‌‌ها و هنجارهای سنتی بیگانه شده و از آن فاصله می‌‌گیرند که از ان به عنوان بحران هویت یاد می‌شود. در شرایط فعلی شاید بتوان گفت که ما بیش از هر زمان دیگر به دور از شعار و با توجه به واقعیت‌های جامعه نیاز به ارزشیابی و بازشناسی و نیز برنامه ‌ریزی عملی فرهنگی داریم. بنابراین، در ضرورت پرداختن هر چه جدی‌ تر و واقع بینانه ‌تر به بخش فرهنگ که طبعاً دارای ارتباطات عمیقی با سایر حوزه‌‌ها مانند اقتصاد، سیاست و امور اجتماعی و... است که نمی‌توان تردیدی اعمال داشت. فرهنگ دارای ویژگی‌ها و کارکردهای بسیاری است که وقوف به آن‌‌ها می‌‌تواند ما را در انتخاب راه کارهای فرهنگی یاری رساند. فرهنگ از طریق اجتماعی شدن است که منتقل می‌شود. در نتیجه، بایستی برای اشاعه‌ فرهنگ ایثار و شهادت، مکانیزم‌‌های جامعه پذیری را مطالعه نمود و دانست که انسان از طریق نهادها است که با یکدیگر ارتباط برقرار می‌سازند و این معنا یعنی «ایثار و شهادت»، نمادی است که حاصل ارزش‌‌های فرهنگی است و نماد علامتی است که می‌‌تواند مظهر یک چیز عادی و ارزشی شود. ایثار در لغت به معنی «برگزیدن، عطا کردن، غرض دیگران را بر غرض خویش مقدم داشتن، منفعت غیر را بر مصلحت خود مقدم داشتن» می‌‌باشد و شهادت یعنی «مجموعه باورها، آگاهی ‌ها، آداب و اعتقادات و اعمالی که موجب وصول انسان به عالی ‌ترین درجه‌ کمال، یعنی مرگ آگاهانه در راه خدا می‌شود». ایثار که یک واژه عام است، در همه‌ مکتب‌‌ها و فرهنگ‌‌ها وجود دارد، ولی در اسلام مفهوم آن از یک برتری خاصی برخوردار است و هر تلاش، فداکاری، بخشش و جایگزینی را ایثار نمی‌گویند، بلکه ایثار در اسلام دارای پیش زمینه ‌ای چون اخلاص در راه خدا بودن دارد. ایثار بیانگر رشد و معرفت انسانی است و این موقعی است که انسان به یک تکامل روحی دسترسی پیدا کند. ایثارگری از آنجایی که حامل پیام‌‌هایی همچون خداخواهی، دین باوری، خدایابی، انسان دوستی و دگر خواهی، شهادت، رشادت، از خود گذشتگی، عزت و عظمت و... است، در بین ما تقدس پیدا کرده و ما از اینکه افرادی ایثارگر را در بین خودمان داریم، احساس امنیت می‌کنیم. لازم به تذکر است که صف ایثارگری در سطح زندگی اجتماعی نیز تبلور پیدا می‌کند و کارکردهای مثبتی داشته و باعث ایجاد همبستگی‌های اجتماعی و انسجام جامعه است و مناسب نیست که این وجه آن نادیده گرفته شود. ایثار یک هیجان زودگذر و بروز یک احساس آنی نیست، بلکه شعور والایی است که در یک انتخاب تجلی می‌‌یابد. بر اساس ویژگی‌های فرهنگ، یعنی «عمومی بودن» و «ناآگاهانه بودن آن» این تعریف قابل نقد و بررسی است. زمانی رفتار، ویژگی یا عقیده‌ ای جزو فرهنگ مردم محسوب می‌‌شود که از حالت عمدی و آگاهانه درآید. اگرچه همه عوامل فرهنگی، ابتدا عمدی و آگاهانه بوده‌اند، اما زمانی فرهنگ محسوب شده‌اند که درونی و ملکه‌ ذهن مردم شده باشند. یکی از عناصر مهم شهادت و ایثارگری، آگاهی، عقلانیت و خدامحوری است و نمی‌‌توان آن را به صورت رفتارهای خودجوش ترویج کرد، اما قصد داریم ارزش‌ها، هنجارها، عرف و قوانین و آداب و رسوم مربوط به فرهنگ ایثارگری و شهادت را گسترش دهیم، به نحوی که در مردم اقدام به آنها نهادینه شود و این از طریق فرهنگی و جامعه شناختی امکان پذیر است. این تعریف فاقد ویژگی عمومیت است. زمانی ما چیزی را فرهنگ می‌دانیم که در بیشتر مردم یک کشور، شهر یا قوم وجود داشته باشد.آیین مقدس اسلام، آیین توحید، عقل، فطرت، رشد، کمال، صلح، صفا، مهر و محبت و آیین تعلیم و تربیت است. اسلام می‌‌خواهد قلوب انسان‌ها را از راه ارتباط با شرک و کفر، بت و بت پرستی و بندگی نسبت به بندگان پاک کند. اسلام دعوتش را با دلیل و برهان شروع می‌‌کند و از این راه سعی می‌کند انسان منحرف از فطرت توحیدی را به صراط مستقیم برگرداند. اسلام موضع ‌گیری علیه فطرت توحیدی را که به ضرر خود موضع گیران و مزاحم مؤمنان پاک دل است، نمی‌‌پسندد و چنانچه ببیند دشمن عالم با معاند جاهل در زمینه رشد انسان و انسانیت مانع ایجاد می‌کند، خود را به خاطر اقامه‌ حق، مجبور به جهاد می‌بیند. آنچه برای او اهمیت دارد، پاک سازی حیات انسان از آلودگی شرک، کفر، فسق و فجور و بت پرستی است. اکنون که روشن شد برای چه هدف والایی در اسلام سخن از جهاد و مبارزه به میان آمده است، ضروری است به بررسی ارزش‌های ایثار و شهادت در آیین جهاد و مبارزه پرداخته شود. ایثار و از خود گذشتگی امری است دینی، اخلاقی و انسانی و بسیار نیکو و پسندیده که در هر آیین و مذهبی ستوده شده و درباره‌ آن سفارشات زیادی شده است. ایثار در فرهنگ اجتماعی، سیاسی و اقتصادی اسلام به عنوان اوج وارستگی مؤمن و نشانه‌ بارز پیوستگی به خدا و مکتب تلقی شده و در قرآن از آن برای آزمودن صلاحیت رهبری امامت نام برده شده است. حضرت ابراهیم(ع) پیش از رسیدن به پیامبری، با ایثار آزمایش شد و امام علی(ع) و حضرت فاطمه(س) به خاطر ایثار مورد ستایش قرآن قرار گرفتند. حضرت علی(ع) در ایثار جان، آنچنان پیش رفت که حتی بر جبرئیل و میکائیل پیشی گرفت و ملائک و عالم آسمان‌ها را به حیرت واداشت و عامل مباهات پروردگار عالم شد. همچنین واقعه‌ عاشورای حسینی، نقطه‌ اوج و قله ‌ای از ایثار و شهادت در طول تاریخ به شمار می‌رود که سرشار از نکات عبرت آموز برای تمام شیعیان و مسلمین جهان اسلام به شمار می‌‌آید.

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی