[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۱۲۹۵
  • دوره جدید

ترجمان حافظ دل به دریا زدن می‌خواهد، روزنامه شیراز نوین

شیرازنوین - گروه فرهنگ و هنر
نشست بررسی و نقد کتاب دیوان حافظ بالعربیه شعرا برگزار شد. به گزارش شیرازنوین، سیصدوسی‌وششمین نشست حافظانه مرکز حافظ‌شناسی-کرسی پژوهشی حافظ به بررسی و نقد کتاب دیوان حافظ بالعربیه شعرا اختصاص یافت.این نشست که به ‌صورت مجازی و با حضور جمع کثیری از ادب‌دوستان ترتیب یافت، با سخنرانی دکتر نظام‌طهرانی درباره‌ ترجمه‌اش آغاز شد. او با این سخن گوته آغاز کرد که هرکس با غزلیات حافظ انس گرفت و دل به او داد، نمی‌تواند دل از او برکند. وی گفت: من نیز به خاطر انسی که با حافظ و فردوسی داشتم، از دیرباز آرزومند ترجمه شاهنامه و غزلیات حافظ به نظم عربی بودم تا اینکه پس از بازنشستگی فراغتی برای انجام‌ دادن این کار فراهم شد؛ اما با مشورت دوستان، از میان این دو شاعر بزرگ، حافظ را برگزیدم. در این راه دوست من دکتر سعید واعظ کتابخانه‌ ارزشمند خود را در اختیار من قرار داد تا بتوانم به مطالعه‌ کتاب‌های موردنیاز بپردازم. روزانه 8 یا 9 ساعت را به این کار اختصاص دادم که بتوانم هر روز یک غزل یا بیشتر را به نظم عربی درآورم. در این کار وفاداری به اصل متن و اندیشه‌ حافظ را سرلوحه‌ خود قرار دادم؛ اما این کار زمانی که با رعایت قافیه و ردیف همراه می‌شد، دشوار بود تا ناگزیر شدم برخی زحاف‌ها را رها کنم و ناچار به استخدام ردیف شدم و این مطلب از 5 یا 6 غزل تجاوز نمی‌کند. سپس وی با شرح و توضیحی درباره‌ زندگی حافظ به توصیف وجوه عرفانی شخصیت و شعر او پرداخت. سپس اولین منتقد نشست، دکتر منیژه عبدالهی نتایج خود را از بررسی و نقد دیوان حافظ بالعربیه شعرا بیان کرد. وی با تشکر از دکترنظام‌طهرانی و انتشارات آوای خاور و ذکر ویژگی‌های خوب چاپ کتاب، به‌صورت اجمالی بر تأثیر و تأثر ادبیات فارسی و عربی بر یکدیگر پرداخت و در ادامه تاریخ ترجمه‌ آثار فارسی به عربی را مرور کرد. به گفته‌ او پیش از ترجمه‌ دکتر نظام‌طهرانی، آخرین ترجمه‌ای که از دیوان حافظ انجام شده مربوط به سال 2006 است. در خلال ترجمه‌هایی که از اشعار فارسی به عربی صورت گرفته است، مخاطب عرب‌زبان با شعر فارسی و غزل آشنایی یافته است؛ اما درهرحال ترجمه غزل به عربی کمتر از دیگر انواع شعر بوده است و به‌خصوص ترجمه‌ حافظ نیز به‌دلیل پیچیدگی‌های صوری و معنایی خیلی کم انجام شده است. دانشیار زبان و ادبیات فارسی، افزود: بخش‌هایی از شعر مانند لفظ و صور خیال در مقایسه با موسیقی ترجمه‌پذیرتر هستند و دکترنظام‌طهرانی در ترجمه‌ بخش‌های ترجمه‌پذیر موفق عمل کرده است. اما پایبندی مترجم به ترجمه‌ موزون گاه او را به افزودن و کاستن الفاظ و تعابیری واداشته است. این افزودن و کاستن کمتر در خدمت روان‌تر شدن شعر حافظ بوده است؛ اما در نهایت این ترجمه دلنشین و خواندنی است و به تعبیر حافظ «آن»ی دارد که خواننده را با خود همراه می‌کند. دکترعبدالهی با ذکر این نکته که برخی از مطالبی که درباره‌ زندگی حافظ در مقدمه‌ کتاب آمده، مستند نیست؛ سخنان خود را به پایان برد. دومین منتقد نشست مرکز حافظ‌شناسی، دکتر محمدرضا عزیزی بود. وی در آغاز سخنان خود گفت:کسانی که به ظرایف ترجمه آشنا هستند و الفبای ترجمه را می‌شناسند، می‌دانند که چنین ترجمه‌ای دل به دریازدن می‌خواهد و کار بسیار سختی است. پیش از این کسانی به ترجمه‌ تعدادی از غزل‌های حافظ به‌صورت منظوم پرداختند؛ اما دکترنادر نظام‌طهرانی تمامی‌دیوان را ترجمه کرده است و این اتفاق مبارکی است. همچنین حضور ایشان در ایران و همکاری دکتر سعید واعظ در این امر تأثیرگذار بوده است. وی ادامه داد: چالش‌های این ترجمه را در سه محور می‌توان خلاصه کرد: ۱- رویکرد مترجم، ۲- موسیقی و ۳- فرم. چنان‌که از مقدمه‌ کتاب برمی‌آید ایشان حافظ را عارف دانسته‌اند و متناسب با این مطلب دست به ترجمه زده‌اند. به‌همین دلیل در بسیاری از موارد معشوق را مذکر قلمداد کرده‌اند؛ این مطلب چندان با روح شعر عربی به‌خصوص در زمانه‌ای که دوره‌ شعر عرفانی سرآمده، هماهنگی ندارد؛ دوم ایشان کوشیده‌اند وزن و قافیه شعر را در ترجمه حفظ کنند، این مطلب در برخی غزل‌ها به شعر آسیب زده است؛ سوم باید در نظر داشت که در ترجمه‌ شعر یک با یک برابر نیست. دکتر عزیزی تأکید کرد: ترجمه استاد نظام‌طهرانی ترجمه‌ای تحت‌اللفظی است و دقت ایشان در وفاداری به متن اصلی گاهی به فرم شعر در ترجمه‌ عربی آسیب رسانده است. سومین منتقد، دکتر فضل‌الله میرقادری در ابتدای سخنان خود از مرکز حافظ‌شناسی که در این شرایط سخت پیگیر برگزاری چنین نشست‌هایی است سپاسگزاری و تقدیر کرد. وی توضیح داد: حافظ بر ادبیات زبان‌های منطقه و خاورمیانه تأثیر گذاشته است و پژوهش‌های بسیاری درباره او انجام شده. شاید بتوان گفت مهمترین کسی که از حافظ متأثر شده است، الشورابی است. دکتر میرقادری ادامه داد: اما درباره‌ این کتاب باید گفت که آنچه در مقدمه درباره‌ زندگی حافظ آمده است، باید مستندتر باشد. استاد زبان و ادبیات عرب دانشگاه شیراز به وجوه مثبت دیوان حافظ بالعربیه شعرا پرداخت و گفت: ترجمه‌ دکترنظام‌طهرانی جوانب مثبت بسیاری دارد. اول این‌که دکترنظام‌طهرانی از دیوان حافظ متأثر شده است و البته نتوانسته خود را به ترجمه‌ای منثور قانع کند و برای یافتن معادل‌های بسیار خوب غور فراوانی کرده است و بحرهای مختلف عربی را انتخاب کرده، به‌خصوص بحر طویل را و گاهی مصراع‌ها بسیار بلند است. یک عرب‌زبان با خواندن این ترجمه به عظمت شعر حافظ پی‌می‌برد، هم عظمت معنا و هم عظمت ادبی و متوجه موضوع‌های مهمی‌که در شعر حافظ هست می‌شود و می‌تواند در زندگی به کار ببرد. ایشان در ادامه به بیان نمونه‌هایی از ایرادات در ترجمه پرداخت و گفت: ذات این کار مشکل است و می‌طلبد که با همه دقت و کوشش باز هم مشکل‌هایی داشته باشد. وی در پایان گفت: ترجمه کاری اضطراری است، اگر نتوانیم زبان دوم را یاد بگیریم و شعری را در زمان اصلیش دریابیم باید به ترجمه روی بیاوریم و در نهایت گفتار خود را با ترجمه‌ شعری از حافظ توسط الشورابی به پایان بردند. گفتنی ا‌ست، کتاب دیوان حافظ بالعربیه شعرا یکی از جدیدترین ترجمه‌های دیوان حافظ به عربی است که به‌صورت منظوم و ازسوی انتشارات آوای خاور با چاپی نفیس روانه‌ بازار شده است. 
یادآور می‌شود، این نشست مرکز حافظ‌شناسی- کرسی پژوهشی حافظ، با همکاری مدیریت فرهنگی دانشگاه شیراز، اداره‌ کل فرهنگ و ارشاد اسلامی ‌فارس و مرکز پژوهش‌های زبان و ادبیات  فارسی دانشگاه شیراز برگزار شد.

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی