[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۱۲۵۷
  • دوره جدید

سرگردان در سرزمین اسباب‌بازی، روزنامه شیراز نوین

 سعیدرضا امیرآبادی- گروه گزارش
amirabadi_shznvn@yahoo.com

اشاره: 
اختلاف طبقاتی همیشه آزاردهنده است. وقتی این پدیده شوم اجتماعی و اقتصادی دامن‌گیر طیف سنی کودکان و نوجوانان می‌شود، ماهیت بحران به شکل گزنده‌تری تبعات آشکار و نهان خود را آشکار می‌سازد. با گذشت زمان اختلاف طبقاتی در دنیای اسباب‌بازی‌ها بیشتر و بیشتر شده است و امروز در کمال ناباوری این فاصله به صدهامیلیون تومان می‌رسد. در حالی که در گذشته‌های نزدیک این بحران ناملموس تا بدین اندازه رشد نیافته بود و اسباب‌بازی‌های کودکانه بسان امروز به سرزمین لاکچری‌ها وارد نشده بودند. در نظر داشته باشیم عقده‌هایی که در کودکی شکل می‌گیرند و بعدها فروخورده می‌شوند، در آینده دامن‌گیر همه اجتماع خواهند شد و چه کسی می‌داند بسیاری از آسیب‌های اجتماعی، بزهکاری‌ها و ناهنجاری‌های امروز ریشه در چه بغض‌های فروخورده‌ای دارد که دیروز گریبان‌گیر کودکان شده بود. در ادامه گروه گزارش شیرازنوین گشت‌وگذاری در اسباب‌بازی‌فروشی‌های سطح شهر داشته و با حقایقی روبه‌رو می‌شود که برای بسیاری باورکردنی نیستند.
 تحقق آرزوهای کودکانه در یادگار زندیه
اگرچه رنگ‌ولعاب بازار وکیل مدیون ادویه‌فروشی‌ها و پارچه‌فروشی‌ها و معماری چشم‌نوازش است، اما با گشت‌وگذار در یادگار گرانمایه زندیه، با تعدادی حجره‌های اسباب‌بازی‌فروشی هم روبه‌رو می‌شویم. این جا همه‌چیز بی‌تکلف و ساده برگزار می‌شود و نشانی از مغازه‌های پرنور با دکورهای فانتزی و فروشندگان خوش‌رنگ‌و‌لعاب و قیمت‌های نجومی نیست. کامیون‌ها، وانت‌ها، موتورسیکلت‌ها و عروسک‌ها در گونی‌های بزرگی روی هم انباشته شده‌اند و کسی با ماژیک کمرنگ روی آنها قیمت 10 تا 30هزار تومانی را نقاشی کرده است. 
از ظاهر اسباب‌بازی پیداست که بیش از چند ساعت در دستان کودکان بازیگوش دوام نمی‌آورد و کیفیت چندانی ندارد. اما مادری که به‌همراه فرزندش به این مغازه آمده، می‌گوید: بچه‌های ما مدت‌های زیادی از همین اسباب‌بازی‌ها استفاده می‌کنند؛ مهم نیست که چرخ ماشین بشکند یا بال هواپیما کنده شود؛ کودکان ما به‌خوبی می‌دانند که اگر این اسباب‌بازی را دور بیندازند یا بشکنند، باید در کوچه و خیابان با سنگ و چوب بازی کنند. پدر و مادر دیگری که به‌همراه سه فرزندشان به این مغازه آمده‌اند، می‌گویند: سعی کنید همیشه اسباب‌بازی‌هایی با رنگ روشن برای فرزندانتان تهیه کنید. به نظر می‌رسد که بسیاری از این‌ها از پلاستیک‌ها و مواد بازیافتی تهیه شده باشند و نظارتی بر تولید و فروش آنها نیست. با این حال آرزوهای بسیاری از کودکان خانواده‌های فرودست و زیر خط فقری‌ها و شاخص فلاکتی‌ها، در همین فروشگاه‌های حقیر رنگ‌وبوی حقیقت به خود می‌گیرد و با خرید یک هواپیمای بیست‌هزار تومانی بر فراز ابرهای آسمان رؤیا پرواز می‌کنند.
 محبوبیت همیشگی تفنگ‌ها
از بازار چشم‌نواز وکیل که در محاصره اجناس چشم‌بادامی‌ها گرفتار آمده، خارج می‌شویم و به سراغ مغازه‌هایی در منطقه میانی شهر می‌رویم. در محدوده خیابان هنگ و سینما سعدی دیگر خبری از آن اسباب‌بازی‌های ارزان‌قیمت که با درآمد اقشار فرودست همخوانی داشته باشد، نیست. بلکه در اینجا بهای یک تفنگ اسباب‌بازی به 400 تا 700هزار تومان می‌رسد. فروشنده درباره قیمت‌گذاری این اسباب‌بازی‌ها می‌گوید: بسیاری از شرکت‌های تولیدکننده ایرانی توانایی رقابت کیفی با محصولات خارجی را ندارند. 
رضایی با اشاره به استقبال همیشگی کودکان و نوجوانان از تفنگ‌های اسباب‌بازی، می‌گوید: ما سال‌های زیادی است در این شغل فعالیت داریم و از سر تجربه دریافته‌ایم متولدان دهه شصت و پس از آن علاقه عجیبی به اسلحه اسباب‌بازی داشته و دارند. در دوره‌ای مسلسل و کلت کمری و کلاشینکف در تلویزیون و همه فیلم‌های سینمایی ما به‌وفور دیده می‌شد و پس از آن هم با نمایش فیلم‌های سینمای جهان این روند ادامه داشت. بنابراین تفنگ‌های اسباب‌بازی همیشه در سبد خرید پسربچه‌ها قرار داشته و از بازار خوبی برخوردار است. این فروشنده مغازه اسباب‌بازی در ادامه می‌افزاید: قیمت محصولات تولید ایران برای این محصول از 50 تا 200هزار تومان است و برای نمونه‌های مرغوب خارجی تا 3میلیون تومان هم می‌رسد. برخی از این تفنگ‌های اسباب‌بازی مجهز به هدف‌گیری لیزری، دوربین اسنایپر، نارنجک‌انداز و بقیه آپشن‌هایی است که کودکان در فیلم‌ها و سریال‌ها دیده‌اند و با آنها آشنایی کامل دارند. وی در بخش دیگری از سخنانش می‌گوید: سطح تولید و تنوع تولیدکنندگان اسباب‌بازی در ایران محدود است و تعرفه‌های سنگین گمرکی، واردکنندگان کلان را بر آن می‌دارد تا از طریق کانال‌های زیرزمینی و بدون پرداخت تعرفه‌های قانونی و نظارت‌های لازم در این زمیته فعالیت کنند. رضایی در پایان می‌گوید: اکثر تولیدکنندگان ایرانی بیشتر در زمینه اسباب‌بازی‌های فکری که از ساختار فیزیکی پیچیده‌ای برخوردار نیستند، فعالیت می‌کنند. اگرچه زمزمه‌هایی برای تولید ماشین کنترلی ایرانی هم شنیده می‌شود، ولی هنوز شرکت تولیدکننده آن را به بازار ارائه نکرده و باید دید محصول ارائه‌شده با چه کیفیتی و چه قیمتی روانه بازار خواهد شد.
 یک اسباب‌بازی معادل حقوق ده سال یک کارمند
در بالای شهر همه‌چیز مثل همیشه متفاوت است. اینجا قیمت اتومبیل‌ها تا 10میلیارد تومان هم می‌رسد و آپارتمان‌های متری 50میلیون تومان عادی و روزمره هستند. با این رویه بدیهی است که ساکنان این خانه‌های اشرافی قیمت‌هایی را برای یک اسباب‌بازی پرداخت کنند که معادل حقوق چندساله یک کارمند است؛ کارمندی که برای گذران عمر چاره‌ای جز پیش‌گرفتن روند چندشغلی ندارد. در اینجاست که قیمت یک اسباب‌بازی لگو از 4میلیون تومان برای نمونه‌های اولیه شروع شده و نمونه‌های کامل‌تر تا 55میلیون تومان هم می‌رسد؛ اما این پایان ماجرا نیست. در فروشگاه لاکچری و سایت‌هایی که در این زمینه فعالیت می‌کنند، قیمت یک دستگاه کوادکوپتر از 8میلیون تومان شروع شده و در کمال ناباوری به 300میلیون تومان هم می‌رسد. البته نمونه‌های حرفه‌ای صنعتی که برای تصویربرداری‌های هنری هم کارآیی دارند، به پانصدمیلیون تومان و بیشتر هم می‌رسد که برای استفاده از آنها باید مجوزهای لازم را از دستگاه‌های مربوطه اخذ کرد. نکته جالب‌توجهی که فروشنده این مغازه به آن اشاره می‌کند، به علاقه والدین به دنیای اسباب‌بازی‌ها بازمی‌گردد. 
مسعودی در این زمینه به خبرنگار شیرازنوین می‌گوید: شمار والدینی که برای کودکان خردسالشان اسباب‌بازی‌های گران‌قیمت و پیشرفته تهیه می‌کنند، کم نیست. آنها در حقیقت به بهانه فرزندشان اسباب‌بازی می‌خرند تا کودک درون خودشان را آرام کنند. این مغازه با وجود آنکه در یکی از مناطق پرتردد و مرفه شهر واقع شده، بازدیدکنندگان چندانی ندارد. انگار مشتریان از ویترین پرزرق‌وبرق فروشگاه به قیمت‌های آن پی برده‌اند. فقط گاهی کودکان هستند که مجذوب دنیای اسباب‌بازی‌های متفاوت آن شده و با حسرت به بازیچه‌های فانتزی و لاکچری می‌نگرند. خیرگی کودکان کار و دست‌فروشان خردسال به ویترین مغازه‌های اسباب‌‌بازی‌‌فروشی، عمق دردناک اختلاف طبقاتی را بیشتر از همیشه به رخ می‌کشد.
 بوروکراسی سد راه اسباب‌بازی
تعداد زیادی از فعالان عرصه اسباب‌بازی بر این باورند که اخذ مجوز برای واردات این محصول آنقدر پیچیده، زمان‌بر، پرزحمت و گرفتار بوروکراسی‌های اداری است که با وجود نظارت‌ها و پایش‌های قانونی هنوز هم واردات قاچاق آنها از رونق بسزایی برخوردار باشد. با وجود ضبط اموال قاچاق و اعمال جریمه‌های قانونی و سایر مجازات‌هایی که برای قانون‌شکنان در این رابطه در نظر گرفته شده، هنوز هم بسیاری از محصولاتی که در بازار وجود دارند، به‌صورت غیرقانونی وارد کشور می‌شود. بسیاری از آنها با فرهنگ، ارزش‌ها و هنجارهای اجتماعی ما همخوانی نداشته و اثرات مخرب آن در زمره آسیب‌های خاموشی قرار می‌گیرد که در سال‌های بعد با پیامدهای آنها روبه‌رو خواهیم شد. عضو هیئت مدیره انجمن تولیدکنندگان اسباب‌بازی با بیان اینکه اسباب‌‌بازی اتحادیه مشخصی ندارد، تصریح کرد: به دلیل تنوع تولیدات اسباب‌بازی در مواد و فناوری مورد استفاده، این صنف اتحادیه مشخصی ندارد و تولیدکنندگان جواز کسب مشخصی برای تولید اسباب‌بازی نمی‌‌گیرند. بنابراین تولیدکنندگان اسباب‌بازی چند دسته هستند که بر اساس مواد مورداستفاده از اتحادیه‌‌های مختلف از جمله پلاستیک‌فروشان، درودگران و خرازی‌ها جواز فعالیت می‌‌گیرند. برخی از تولیدکنندگان هم از وزارت صنعت، معدن و تجارت جواز کارخانه و کارگاه را اخذ کرده‌اند. تعداد زیادی از تولیدکنندگان اسباب‌‌بازی هم هیچ مجوزی ندارند. بنابراین به دلیل تنوع زیادی که وجود دارد نمی‌‌توان آمار دقیقی به دست آورد. حامد تاملی درباره صادرات اسباب‌بازی هم به نکته‌های جالب‌توجهی اشاره می‌کند: در یک سال اخیر به دلیل شرایط ناشی از شیوع ویروس کرونا صادرات کاهش زیادی داشته، اما طی دو سال گذشته با جهش قیمت دلار و با توجه به نبود تولیدکننده اسباب‌بازی در منطقه، شرکت‌‌هایی که محصولات خوب و باکیفیت تولید کردند، صادرات خوبی به‌ویژه به کشور عراق -که در سال‌های اخیر مشتری اصلی صادرات ایران بوده- داشته‌اند. ممکن است به‌صورت قاچاق هم کالایی صادر شده باشد که احتمالاً میزان آن کم است.
 مقصد آخر: کانون پرورش فکری
در آخر گشت‌وگذار در اسباب‌بازی‌فروشی‌های سطح شیراز به فروشگاه عرضه محصولات کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان می‌رسیم. محصولات این فروشگاه منطبق بر فرهنگ اصیل ایرانی و اسلامی تهیه شده‌اند، اما به نظر می‌رسد سبد آنها به‌شدت محدود بوده و همخوانی چندانی با نیازها و خواسته‌های کودکان ایرانی که به‌راحتی به اسباب‌بازی‌های سطح اول جهانی دسترسی داشته و با ابرقهرمانان فانتزی به‌خوبی آشنایی دارند، نخواهد داشت؛ تعدادی ‌بازی فکری که آدرنالین کودک را تخلیه نمی‌کنند، عروسک‌هایی که خوش‌ساخت و جذاب نیستند، ماشین‌هایی که توانایی رقابت با همتایان خارجی را ندارند و بسیاری دیگر از محصولاتی که نمی‌توان به استقبال گسترده از آنها توسط گروه سنی کودک و نوجوان چندان امیدوار بود. البته قیمت آنها هم دست‌کمی از محصولات خارجی نداشته و نمی‌توان آنها را در سبد خرید همه اقشار جامعه قرار داد. با این حال کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان در زمینه انتشارات مکتوب و تولیدات سمعی و بصری از دیر باز حرف‌های زیادی برای گفتن داشته دارد و بچه‌های کانون در پناه آموزش‌های مربیان متخصص به موفقیت‌های ارزنده‌ای در عرصه‌های بین‌المللی دست یافته‌اند. با وجود این هنوز خلأهای بزرگی در سبد کالایی این دستگاه پرپیشینه ملموس است که باید مورد آسیب‌شناسی و تحولات گسترده و تغییر نگرش در زمینه تولید اسباب‌بازی قرار گیرد. 
 پی‌نوشت
تاریخچه اسباب‌بازی‌ها در جهان به دوران ماقبل تاریخ بازمی‌گردد. در موزه‌‌های سراسر دنیا می‌‌توانید نمونه‌‌هایی از عروسک‌‌هایی را که به شکل بچه‌ها، حیوانات و سربازان از موادی مانند سنگ، گل و چوب ساخته شده‌اند، مشاهده کنید. البته در مناطق محروم کشور ما نیز این روند همچنان پابرجاست و بسیاری از کودکان ایرانی از تغذیه و آب آشامیدنی سالم، پزشک و دندانپزشک و دارو، تحصیل، اسباب‌بازی‌های حداقلی و نیازهای اولیه‌ای از این دست بازمی‌مانند. کودکان این مناطق بدون اینکه تجربه سنین طفولیت را پشت سر گذارند، در مکان‌هایی نظیر کوره‌های آجرپزی توسط والدین کم‌بضاعت و آلوده به مواد مخدر و گروه‌های بزهکاری و تبهکاری استثمار شده و مورد تعدی واقع می‌شوند. بروز اختلاف طبقاتی در یک جامعه همیشه آزاردهنده و آبستن فتنه و حادثه 
بوده است.

 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی