[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۱۴۲۱
  • دوره جدید

ناقصه‌های کودک، روزنامه شیراز نوین

مریم کشاورز
بچه که بودم؛ آن‌قدر بازیگوش، ناآرام و بی‌قرار بودم که فقط قصه‌های تکراری مادرم آرامم می‌کرد؛ قصه‌های شنل قرمزی، گربه چکمه‌پوش و آقا گرگه و سه بره شیطون مدام هر چند روز یک‌بار تکرار می‌شد و جالب این بود که هر بار با همان لحن کودکانه‌ام می‌گفتم تکراری است اما باز از شنیدن‌شان خسته نمی‌شدم. بزرگ‌تر که شدم داستان‌های بیشتری را از رادیو یا تلویزیون می‌شنیدم و می‌دیدم. کتاب‌های داستان را از کتاب‌فروشی‌ها می‌خریدم یا از کتابخانه مدرسه‌مان به امانت می‌گرفتم. به ‌این ترتیب بر حجم اندوخته‌های ادبی‌ام افزوده‌ می‌شد. آری با همین داستان‌ها و کتاب‌ها در کنار آموزش و تربیت‌های خانواده و مدرسه رشد کرده و پرورش یافتم. کتاب‌ها؛ آموزگاران و اولیای ثانوی بی‌بدیلی بودند که چراغی روشن به دستمان داده و یادمان دادند که چگونه خود را مصون نگه‌داریم. چگونه رفتار کرده و به چه نحو بر رشد و بلوغ فکری‌مان بیافزاییم.کودک جنس ظریف و شکننده‌ای دارد و چون گِلی می‌ماند که مجسمه‌ساز با وسیله تربیتی و ارتباطی مثل کتاب، او را در بهترین قالب در دنیای پیرامونش می‌سازد. از طرفی کودک، به قول قدیمی‌ها مانند رادیو ضبط است که هر حرف و هر نوشته‌ای که برای او خوانده می‌شود، فرا می‌گیرد. بنابراین، نویسندگی ادبیات کودک و نوجوان کار دشوار و پرمشقتی است، چرا که اگر نویسنده از واژه‌های نامناسب استفاده کند، موجب ناهنجاری‌های رفتاری کودک و نوجوان در اجتماع خواهد شد. بدیهی است روایت هر داستان به هر اندازه ساده‌تر و روان‌تر باشد، کودکان و نوجوانان تشنه علم و آموزش را سیراب‌تر می‌کند اما متأسفانه به گفته دوست‌داران و نویسندگان ادبیات کودکان و نوجوانان وقتی به کتاب‌فروشی‌ها مراجعه می‌کنی، از کتاب‌های داستانی پرشماری که در دهه‌های قبل برای کودکان وجود داشت، اثر چندانی نمی‌یابی و بیشتر آثار کودکان و نوجوانان با حمایت‌های ارگان‌های مربوطه در قالب اشعار نوشته، چاپ و منتشر می‌شوند.
فضای مجازی رغبتی برای کتاب‌‌خوانی باقی نگذاشته
درنا کاظمی، نویسنده کتاب «اسم نرگس» در پاسخ به پرسش ما که چرا ادبیات حوزه کودکان بیشتر بر شعر نویسی متمرکز شده و نویسندگان عرصه ادبیات کودکان و نوجوانان به شعر روی آورده‌اند، توضیح داد: با ورود و گسترش فضای مجازی؛ اولیا و کودکان و نوجوانان غرق در بازی‌های گوشی‌های تلفن همراه شده‌اند و رغبتی برای کتاب‌‌خوانی باقی نگذاشته است.وی افزود: مورد دیگر که موجب کم‌کاری در نگارش قصه‌هایی برای کودکان شده، نیاز و توجه کودک به دیدن تصاویر رنگی کتاب‌هاست که هزینه‌های سرسام‌آوری را بر نویسنده تحمیل می‌کند.کاظمی ‌ادامه داد: این دو چالش‌؛ فرصت طبع و قریحه شعری را در نویسنده به ذوق می‌آورند که موجب جلب مخاطب شوند و دستگا‌ه‌های متولی فرهنگ‌سازی برای کودکان و نوجوانان به دلیل گرانی رنگ‌های چاپ و دسترسی زیاد به فضای مجازی، طالب و سفارش‌دهنده شعرند و ما نیز تابع دستور. ما به این نکته واقفیم و رسالت خود می‌دانیم که درآمد اقتصادی؛ هدف و مبدأ نوشته‌هایمان نباشد. این نویسنده شیرازی خواستار شد:دستگاه‌های متولی فرهنگ در بخش نظارت بر آثار کودکان و نوجوانان؛ جزیره‌ای عمل نکنند، بدین صورت که در برخی آثار، گاه از واژه‌هایی استفاده می‌شود که آموزنده و یا مناسب نیست. این در حالی است که نویسنده گسترش‌دهنده فرهنگ و ادب است. نویسنده‌ها باید ترغیب شوند تا از واژه‌های مناسب و آموزنده استفاده نمایند، همچنین نویسندگان و ناشران می‌بایست دید بازاری نسبت به کتاب و نشر کتاب نداشته باشند.تمرکز صِرف بر افزایش میزان فروش می‌تواند بر محتوای کتاب تأثیر منفی داشته باشد.    
کمبود قصه در ادبیات کودک و نوجوان نداریم
  احمد اکبرپور، نویسنده بنام شیرازی، مروری بر آثار ادبی و داستانی خود نموده و به خبرنگار ما می‌گوید: کتاب‌های بی‌شماری همچون یک قدم مورچه‌ای، قاب آسمانی، من نوکر بابا نیستم، امپراطور کلمات، دختری ساکت با پرنده‌های شلوغ و ... را در زمینه کودک و نوجوان به طبع رسانیده‌ام و قطعاً مطالعه کرده‌اید. همه حاوی قصه‌‌اند و با این مثالم دارم می‌گویم که ما کمبود قصه در ادبیات کودک و نوجوان نداریم و من این صحبت را نمی‌پذیرم.
با یک گل و حتی صد گل بهار نمی‌آید
در همین خصوص، ردین کشاورز، نویسنده اثرهای ادبی همچون حرفی بزن و نمی‌باید بود، اعتقاد دارد: بیش از یک دهه است که در آثار منتشر شده بر روی پیشخوان نمایشگاه‌های کتاب، کتاب‌فروشی‌ها و انبارهای کتاب اثر چندانی از کتاب‌های قصه مختص رده‌های سنی کودکان و جوانان یافته نمی‌شود. معتقدم که در این زمینه کم‌کاری صورت گرفته و با یک گل و حتی صد گل بهار نمی‌آید.
افول سطح دانش قصه‌نویسی
ناشر آهنگ اندیشه طی گفت‌وگویی با خبرنگار ما گفت: علت کاهش شدید کتاب‌های قصه در حوزه ادبیات کودک و نوجوان کاهش حساسیت مرجع صدور مجوز کتاب، ارجحیت ادبیات سیاسی بر ادبیات موضوعی، هدر رفت کاغذ در جامعه هشتاد میلیونی برای نوشتن و توزیع کتاب‌هایی که مناسب نیست، افول سطح دانش قصه‌نویسی و ... است. علی فتحی‌لقمان با اشاره به اینکه گاهی شاهد نمایش کتاب‌هایی در ویترین فروشگاه‌ها یا در دست نویسنده‌مآبانی می‌باشم که خود را خالق اثری متفاوت و سبکی جدید می‌دانند و به‌طور مثال از کلماتی در داستان خود بهره برده‌اند که نقطه ندارد. وی ادامه داد: در صورتی که کودکان و نوجوانان فراگیرهای کوچکی هستند که اگر بخواهیم این علامت نگارشی را برای آن‌ها به‌کار نبندیم، انگار ادبیات را در ذهن آن‌ها برای همیشه از پای‌بست ویران و تخریب کرده‌ایم. وی تأکید کرد: گفتن قصه به سبک و سیاق شعر؛ برای کودک ایرادی ندارد، مهم منظومه آن است که برای او حرف بزند،  اما گاهی کتاب‌هایی حاوی شعر و با مضمون داستانی به تحریر درآمده که محتوای خفیف و وزن نادرست دارد و این یعنی؛ شاعر نباشید و شعر بگویید، قصه‌گو نباشید و داستان بگویید. فتحی‌لقمان افزود: حال چه انتظاری دارید که کودک مثلاً ده ساله بزرگ‌تر که شد وزن ادبی را رعایت کند، پرت‌ و پلا نگوید و ...، وقتی که در زمان یادگیری؛ بر ذهنش غلط املایی، بی‌نظمی، عدم تشخیص ادبیات، حک ‌شده است.وی اضافه کرد: بُعدی از مسأله به ناشرین مربوط می‌شود که بدون سبک و سنگین کردن آثار برای شمار نشر خود، آن‌ها را به چاپ رسانده و راهی بازار کتاب می‌کنند و یا کتابخانه‌هایی که فقط بر حجم کتب خود در قفسه‌ها می‌افزایند و محتوا در اولویت امورشان نیست. این ناشر تبریزی پیشنهاد داد: محتوای نگارش عالی و حتی متعالی، رکن هر قصه‌نویسی باشد، کتاب‌های این حوزه، در آغاز روانشناسی و بعد منتشر شود، نویسندگان و ناشرین مجهز به آموزش‌های تخصصی شوند و در نهایت، بازبینی دقیق‌تری بر کار تألیف و نشر کتاب صورت گیرد تا توهم برخی افراد که خود را خالق قصه کودکان می‌دانند اما نحوه نگارش صحیح را نمی‌دانند از میان برود. مسلم است که با این ابزار؛ اعتماد به نفس کاذبی که برخی نویسندگان در این حوزه دارند، از بین رفته و آثاری قوی در دنیای نشر منتشر و ارایه می‌شود و مهم‌تر آن که مراجع ذی‌ربط، حمایت همه‌جانبه‌ای داشته باشند تا مشوقی برای نویسندگان توانمند باشد و کتاب‌فروشی‌ها کم و کسری در زمینه کتاب‌های کودکان و نوجوانان نداشته باشند.   
اتل متل توتوله
کارشناس فلسفه و ادبیات کودکان که سال‌های زیادی را صرف مطالعه بر روی ادبیات این گروه سنی کرده است، در این رابطه تأکید کرد: با تب و لرز باید برای فرزندان و آینده‌سازان کشور قصه نوشت، چون نویسندگی در حیطه کودک و نوجوان، کار خیلی مشکلی است و با درک این مسأله، باید روی زمینه‌های نگارش و چاپ آثار کودک مانور داد. سوسن فروتن اضافه کرد: در حال حاضر عرصه قلم کودک و نوجوان زیر یوغ بخش دولتی است و آن‌قدر عرصه نوشتاری محدود است که جز تعداد محدودی نویسنده که اجازه ورود به این حیطه دارند، سایر علاقه‌مندان به حوزه ادبیات داستانی کودکان و نوجوانان از فعالیت در این عرصه باز می‌مانند و دیر یا زود استعدادهایشان خشکیده می‌شود، چرا که حس می‌کنند و به این نتیجه می‌رسند که زبان مخملی ندارند تا مطالب داستانی برای کودک بیرون آورند. وی اشاره کرد: زمان حاضر با محدودیت‌هایش، درنگ و حرفی برای گفتن؛ «اتل متل توتوله» باقی نگذاشته و مبدأ و زبان نیز تغییر یافته و یک قصه باید آن‌قدر فوق‌العاده قوی باشد تا خلاءهای یک دهه کمبود داستان را لااقل برای آینده‌سازان کشورمان پر کرده و یک خلقت عملی شکل گیرد تا دوباره قصه‌هایی با شکوه و خارق‌العاده در این زمینه خلق شوند.
نسبت داستان به شعر؛ 70 به 30
رئیس گروه فرهنگی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی ‌استان فارس درباره نظر نویسندگان و ناشران حوزه کتاب کودک و نوجوان گفت: خوشبختانه یا متأسفانه در استان فارس؛ نسبت داستان به شعر 70 به 30 بوده است.آرین رزمجویی افزود: شاید یکی از علل هجوم نویسندگان و ناشران به شعر در کتاب‌های کودکان و نوجوانان مربوط به حجم کاغذ می‌شود که از دو عامل کمبود کاغذ و گرانی متأثر است. وی بیان کرد: اینکه می‌گویند در حوزه کتاب برای کودک و نوجوان باید حساسیت‌‌های خاص‌تری اعمال شود، این را باید ناشران و نویسندگان در نظر بگیرند. ما در صدور مجوز کتاب‌ها دو کارشناس یکی «دبیر تخصصی» و دیگر «بررس تخصصی» داریم و اگر در شعر یا داستان، وزن و ریتم رعایت نشده باشد و یا از لغات نامناسب استفاده شده باشد، به آن اثر مجوز داده نمی‌شود. رزمجویی با اشاره به این مسأله که کتاب، منبع مهمی ‌در امر آموزش کودکان و نوجوانان است و با بازی‌ها، رنگ‌آمیزی‌ها، و تصاویری که خواه‌ناخواه تصویر صحیح یک زندگی اجتماعی را به ترسیم می‌آورد نقش مهمی ‌در شکل‌دهی الگوهای رفتاری مشخص در کودکان و نوجوانان دارد، ادامه داد: دست کم باید برای ناشرانی که به صورت تخصصی در حوزه کودک و نوجوان کار می‌کنند باید کاغذ، فیلم و زینک که خیلی کمیاب شده به صورت تعاونی در دسترس قرار داده شود تا کتاب با سهولت بیشتر و قیمت کمتر در دسترس کودکان و خانواده آن‌ها قرار گیرد.

 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی