[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۱۴۲۵
  • دوره جدید

قهر منحنی سینوسی ، روزنامه شیراز نوین

 مریم کشاورز - گروه گزارش
بارها از خود پرسیده‌ام که آیا پیش‌بینی کارشناسان درست است و جنگ جهانی بعدی بر سر آب خواهد بود؟! به منازعات اخیر بر سر آب‌های مشترک می‌اندیشم و به این نتیجه می‌رسم که شاید زودتر از آنچه فکر می‌کنیم ذخیره آبی کشور به پایان رسد. کابوس نبود آب و تضاد بر سر آب لحظه‌ای مرا رها نمی‌کند. برای پایان دادن به تردیدهایم به سراغ متخصصان حوزه آب و اقلیم می‌روم تا شاید روزنه‌ای از امید پیدا شود و ایران بی‌آب و حتی جهان بی‌آب تنها در فیلم‌های تخیلی به تصویر کشیده شود. 
 در مسیر گذر از آبادانی به ویرانی هستیم
رئیس مرکز علوم جوی و اقیانوسی دانشگاه شیراز هشدار داد: ما دیگر روی منحنی سینوسی قرار نداریم که دوباره به حالت اولیه آبادانی برگردیم. با تشدید وقوع خشک‌سالی در چند دهه اخیر، در مسیر گذر از آبادانی به ویرانی و از پرآبی به کم‌آبی هستیم و به نظر می‌رسد در آینده باید تنش‌های آبی بیشتری را تجربه کنیم.
محمدجعفر ناظم‌السادات افزود: در گذشته، خشک‌سالی به‌عنوان پدیده‌ای دوره‌ای محسوب می‌گردید. بدین معنی که پس از چند دوره ترسالی، دوره خشک‌سالی نمایان می‌شد. اما در حال حاضر خشک‌سالی به پدیده‌ای برگشت‌ناپذیر تبدیل شده است. در حال حاضر در شرایطی هستیم که دیگر تجربه روند ترسالی و دوره‌های قبل از آن محال است. با توجه به کاهش مداوم منابع آبی و افزایش پیوسته تنش خشکی ما به سرعت به سمت خشکی و کاهش شدید منابع آبی پیش می‌رویم.
وی ادامه داد: متأسفانه آب‌های زیرزمینی تا بدان حد مورد بهره‌برداری قرار گرفته‌اند که حتی در یک دوره 70 الی 80ساله نیز کسری منابع آب زیرزمینی جبران نخواهد شد. چون ما دشت‌ها را نابود کرده‌‎ایم و گام اساسی برای استفاده بهینه از منابع آبی و پاسداشت آب‌های موجود در کشور برنداشته‌ایم. در حالی که همگی به‌خوبی واقفیم که اصلی‌ترین عنصر سرزمین ما آب است و همواره باید حفاظت آب در سرلوحه فعالیت‌ها باشد، اما ما معکوس رفتار کردیم.
وی با تأسف گفت: تراز منفی آب‌ها و تشدید خشک‌سالی در چند دهه گذشته، افزایش 30 درصدی داشته و این یعنی در کل کشور، سرانه آب که همان سهمی است که از آب‌های تجدیدپذیر نصیب هریک از ساکنان کشور می‌شود، با توجه به عواملی همچون رشد جمعیت کشور، تبخیر زیاد آب‌های موجود، بهره‌برداری بی‌رویه آب‌ها و... در حدود 50 الی 60 درصد کاهش یافته است. مقصر اصلی این رخداد نامیمون نیز ما انسان‌ها هستیم که برای پیشگیری از منفی شدن تراز منفی آب‌ها، سرمایه‌گذاری‌ نکردیم و امروز نیز برای هر اقدامی دیر شده است. 
ناظم‌السادات درباره پیش‌بینی دانشمندان درباره آینده ایران، اظهار کرد: به دلیل همین بی‌توجهی‌ها به وضعیت آب‌ و هوایی ممکن است گستره بزرگی از کشور با تنش آبی مواجه شود. اگر نگرش سیستمی و اصولی بر مدیریت آب دریاچه‌ها و گستره‌های دیگر آبی حاکم نشود، قوانین سخت‌گیرانه‌ای برای ممانعت از ساخت و توسعه باغ‌شهرها و... تدوین نشود و پوشش‌های گیاهی به حالت سابق خود یعنی پیش از خشک‌سالی بازگردانده نشوند، آینده دهشتناکی در انتظار ایران خواهد بود.
وی نسبت به طرح انتقال آب به هفت استان کشور از طریق لوله‌کشی و انتقال آب خلیج فارس و دریای عمان نیز انتقاد وارد نمود و تأکید کرد: انتقال آب خلیج فارس و دریای عمان، بدون بررسی و مطالعه علمی و به صرف انجام هزینه‌های گزاف، اشتباه است و نباید یک معضل بزرگ را با معضلی بزرگ‌تر رفع کرد. راهکار برون‌رفت از آسیب‌های جدی خشک‌سالی، بازگرداندن پوشش‌های گیاهی به همان حالات اولیه آن‌هاست. وی از مردم خواست با آب که در همه کتب و مکاتب دینی به عنوان نشانه زندگی قلمداد شده است، درست رفتار کنند؛ چراکه سهل‌انگاری‌ها و اسراف و بی‌توجهی‌ها نسبت به این عنصر حیاتی منجر به کوچ گسترده همه ما از سرزمینمان می‌شود و مطمئن باشید که اگر به تقدس آب بهای بالایی می‌دادیم، نه تنها برای یافتن شغل مناسب مجبور به ترک وطن نمی‌شدیم، بلکه در آبادانی دیارمان مجبور به جذب نیروی کار از خارج از کشور می‌شدیم. پس قدر آب را بدانید و حرمت آن را نشکنید.  
 برخی قنات‌ها و انبارهای آب به موزه تبدیل شده‌اند
یک استاد دانشگاه پیام نور شیراز با تأسف گفت: به جایی رسیدیم که معضل خشک شدن دریاچه‌ها، تالاب‌ها و سفره‌های آب زیرزمینی از جمله قنات‌ها و انبارهای آب و... روزبه‌روز بیشتر شده است. کاهش بارندگی‌ها از یک‌‎طرف و مصرف ناصحیح و هدررفت این ماده حیاتی از سوی دیگر، موجب شکل‌گیری بحران آب گردیده است. با وجود این، برخی افراد خوش‌ذوق برای حفظ گنجینه‌های تاریخی و معنوی کشور دست به کار شده‌اند و برای نشان دادن تقدس آب در نزد ایرانیان باستان، اقدام به راه‌اندازی موزه آب در کاریزها و آب انبارها نموده‌اند که از آن جمله می‌توان به تأسیس موزه آب در قنات‌های تاریخی استان یزد اشاره کرد.
مرضیه کشاورز با ابراز نگرانی از اینکه دوره‌های خشک‌سالی و ترسالی در ایران بر یک خط خاص حرکت نمی‌کند، توضیح داد: ایران بر مدار خشک کره زمین قرار گرفته و به رغم دوره‌ای بودن خشک‌سالی‌ها و ترسالی‌ها، نمی‌توان زمانی را برای پایان یافتن دوره خشک‌سالی و شروع دوره ترسالی مشخص نمود. بر این اساس، برای اولویت‌بندی توسعه اقتصادی در مناطق مختلف، دوره‌ها را نباید مورد پیش‌بینی و سنجش زمان به زمان قرار داد؛ چون با توجه به تغییرات اقلیمی و توزیع نامناسب آب، کاهش دوره‌های خشک‌سالی و رخداد ترسالی غیرممکن به نظر می‌رسد. وی توصیه کرد: باید در زمینه پیش‌بینی‌های جوی اقیانوسی سرمایه‌گذاری لازم انجام شود و داده‌های آماری مورد تجزیه ‌و ‌تحلیل قرار گیرند. در چنین شرایطی است که می‌توان به آینده آب در ایران خوش‌بین بود. با این حال هیچ اندیشمندی نمی‌تواند با توجه به کاهش شدید منابع آب در ایران مدعی شود که آینده آب و خاک سرزمینمان و نسل‌های آینده از نظر تأمین آب چگونه خواهد بود. کشاورز توضیح داد: چون علم تخصصی است و امروز این نظریه وجود دارد و فردا نظریه دیگر آن را به کلی منسوخ و رد می‌کند، بنابراین از لحاظ علمی، آینده ایران غیرقابل پیش‌بینی است و تنها با استفاده بهینه از آب می‌توان به نجات این ماده حیاتی برای بقای نسل بشر اندیشید.
 ضرورت کاهش مصرف آب و افزایش کارایی مصرف آب با اجرای سامانه‌های نوین آبیاری 
مجری طرح توسعه سامانه‌های نوین آبیاری سازمان جهاد کشاورزی استان فارس با بیان این مطلب که خوشبختانه استان فارس در زمینه اجرای سامانه‌های آبیاری تحت فشار در جایگاه نخست کشوری قرار دارد و توانسته تاکنون حدود 23 درصد از اراضی این خطه جنوبی کشور را مجهز به سیستم آبیاری نوین کند، تأکید کرد: اما در مراحل گذر از خشک‌سالی و تخریب‌های ناشی از آن، ضرورت دارد تا برای کاهش مصرف آب و افزایش کارایی مصرف آب در کل اراضی کشاورزی سامانه‌های نوین آبیاری اجرا شود.
شهرام محمدی توضیح داد: در خصوص صیانت و حفظ آب‌های باقی‌مانده ضرورت دارد با برنامه‌ریزی مناسب و تخصیص یارانه دولتی به میزان کافی و در زمان مناسب و همکاری همه جانبه کشاورزان، اراضی هرچه سریع‌تر به سامانه‌های نوین آبیاری مجهز شوند. وی گفت: میزان یارانه قابل پرداخت دولتی بابت 85 درصد سهم دولت در سال‌ جاری جهت انواع سامانه‌ آبیاری نوین برای هر هکتار بدین شرح می‌باشد: آبیاری موضعی (قطره‌ای) 400میلیون، آبیاری بارانی کلاسیک و سایر روش‌های بارانی 300میلیون، ماشین‌های آبیاری 250میلیون و آبیاری کم فشار 150‌میلیون ریال که کشاورزان می‌توانند با توجه به شرایط و دستورالعمل‌ ابلاغی از طرف وزارت جهاد کشاورزی از این مزایا بهره‌مند شوند که جهت استفاده از مزایا لازم است کشاورزان عزیز به مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان‌ها به منظور راهنمایی و تشکیل پرونده، مراجعه نمایند.
وی در خصوص میزان اعتبارات تخصیص سامانه‌های نوین آبیاری در سال 1400 اظهار نمود که در سال‌جاری مبلغ 165میلیارد تومان در قالب 80 درصد اسناد خزانه اسلامی و 20 درصد اعتبار نقدی جهت استان فارس مصوب گردیده است که در صورت تشخیص کامل اعتبار مصوب حدود 2500 هکتار از اراضی به سامانه‌های نوین آبیاری تجهیز می‌گردد.
محمدی همچنین اعلام کرد: در صورتی که تخصیص اعتبار در سال‌های آتی صورت پذیرد، حداقل یک بازه 200ساله نیاز است که کل اراضی استان که قابلیت تجهیز به سامانه‌های نوین آبیاری را داشته باشد، تجهیز گردد.
وی راهکارهای متداولی را برشمرد که می‌تواند به بهبود وضعیت منابع آبی کمک کند؛ از جمله: مدیریت بهره‌وری آب در مزارع، تسطیح اراضی، تغییر الگوی کشت و استفاده از ارقام کم آب‌بر و مقاوم در برابر خشکی و تنظیم ساعات آبیاری.
همچنین مجری طرح توسعه سامانه‌های نوین آبیاری سازمان جهاد کشاورزی استان فارس گفت: امروزه بیشتر کشاورزان ما قادر به دستیابی به فناوری اطلاعات هستند و می‌توانند با جست‌وجو در اینترنت نسبت به تکمیل آگاهی‌های خود درمورد نحوه و چگونگی آبیاری، ابزار و روش‌های مورد نیاز برای کاهش مصرف و... دست یابند. در کنار آن، با برقراری ارتباط با مراکزی همچون اداره‌های جهاد کشاورزی، مراکز تحقیقاتی و دانشگاه‌ها موجبات ارتقای بهره‌وری آب در سطح مزرعه را فراهم نمایند. با توجه به وضعیت وخیم آبی کشور، طبق نظر کارشناسان جای بسی تأمل است که آیا اینقدر زمان باقی‌ مانده که 200 سال انتظار این کار را کشید؟ یا نیاز است دولت‌مردان در وزارت جهاد کشاورزی و وزارت نیرو به فکر چاره‌ای باشند که اعتبارات مورد نیاز که یکی از ضروریات اجتناب‌ناپذیر کشور است، در اسرع وقت تأمین شود تا شاید گامی هرچند کوچک در جهت نجات آب‌های باقی‌مانده برداشته شود.
همه ما چه کشاورز، چه صنعت‌کار، چه سایر مردم در برابر آینده آب و خاک کشورمان سهم مهمی داریم و اوضاع وخیم منابع آبی می‌طلبد تا بیشتر از گذشته نسبت به صرفه‌جویی در مصرف آب، وسواس 
به خرج دهیم. 
به امید معجزه خوش فراوانی آب؛ برای آبادانی خاک لب تشنه سرزمینمان! 

 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی