[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۱۰۲۰
  • دوره جدید

ایران پایگاه گردشگران شیعی، روزنامه شیراز نوین

گروه گردشگری و میراث: سید محی الدین حسینی ارسنجانی

ایران علاوه بر آنکه هدف و مقصد گردشگران اروپایی و امریکایی است، پایگاه مهمی برای گردشگری اسلامی و به خصوص گردشگری شیعی نیز به شمار می‌آید. در حالی که سهم ایران با وجود رتبه ممتازش در جاذبه‌های جهانگردی از درآمد گردشگری جهان حتی به یک درصد هم نمی‌رسد. کشور پهناور ایران با ویژگی‌های طبیعی و اقلیمی خاص و همچنین آثار تاریخی و هنری، برای علاقه‌مندان به گردشگری مقصد بسیار مستعدی است. همچنین در سطح بین‌المللی هم به دلایل ویژگی‌های جغرافیایی و قرار گرفتن در راه شرق آسیا و اروپا (جاده ابریشم) مورد توجه است. کشور ایران در گروه کشورهای برتر جهان از نظر قابلیت‌های طبیعی و تاریخی است.تنوع زیستی و وجود چهار فصل کامل و جاذبه‌های طبیعی بی‌همتا در کنار فرهنگ اصیل ایرانی، بیانگر قابلیت بالای توسعه گردشگری در ایران است. این ویژگی‌ها فرصت بی‌نظیری در اختیار ایران قرار داده است تا با توسعه صنعت گردشگری کشورمان، از دیدگاه فرهنگی ایران را به عنوان یکی از گهواره‌های تمدن در سطح بین‌الملل معرفی نماییم. کشور ما ایران بر طبق گزارشات یونسکو با بیش از 4000جاذبه گردشگری جزو 10کشور تمدنی و باستانی در دنیا است که بیشترین جاذبه‌های توریستی را در خود به صورت پتانسیلی بالقوه داراست. بدین وضعیت می‌توان از میان خیل جهانگردان خارجی پاسخگوی جهانگردان فرهنگی شد که حدود 20درصد کل جهانگردان را تشکیل می‌دهند که جمعیتی بالغ بر 160میلیون نفر هستند. این جهانگردان حاضرند با تمام پیش‌شرط‌ها و احترام به آداب و عقاید ملت‌ها تنها برای دیدار از منابع فرهنگی و آثار و ابنیه تاریخی کشورمان و سنت‌ها و گویش‌های محلی مناطق مختلف به ایران سفر کنند و زمینه‌های خوبی به لحاظ کسب درآمد برای اقتصاد ما ایجاد نمایند.
در ده سال گذشته تا به امروز، بسیاری از کشورهای اطراف ایران با هدف جذب گردشگر بیشتر با تمام توان پا به میدان این صنعت گذاشتند و بر درآمدهای ملی خود افزوده‌اند و از مزایای توریسم و سرمایه‌گذاری در این زمینه سود هنگفتی را برای کشورشان به وجود آورده‌اند؛ ولی متأسفانه کشور ما ایران با وجود بسیاری از ویژگی‌های لازم برای صنعت گردشگری، نتوانسته است در این میدان سهم واقعی خود را به دست آورد و از رقیبان تازه به دوران رسیده خود بسیار فاصله دارد. با توجه به اینکه مدیران و مسئولین دولتی با وجود وضع قوانین حمایتی برای این صنعت، نتوانسته‌اند به اهداف اصلی خود برسند، نیاز به بازنگری و تغییراتی در ساختار ساختمان این صنعت در کشورمان ضروری احساس می‌شود. یکی از انواع گردشگری، گردشگری مذهبی است. صاحب‌نظران صنعت گردشگری بر این باورند که به لحاظ موقعیت فرهنگی-مذهبی خاص ایران در میان کشورهای دیگر، گردشگری مذهبی جای رشد و توسعه بسیاری در کشور ما دارد. با این وجود گردشگری مذهبی در ایران با وجود 8هزار و 919مکان مذهبی مقدس، هنوز فاقد ساماندهی تخصصی و متمرکز بوده و این وضعیت نابه‌سامان حتی در شهرهای مهمی چون مشهد و قم نیز مشاهده می‌شود.این در حالی است که از این تعداد دست‌کم 4هزار و 319اثر در زمره آثار ثبت شده در فهرست میراث ملی نیز قرار دارند و علاوه بر داشتن جاذبه زیارتی، دارای جاذبه‌های فرهنگی-تاریخی هم هستند. به جز کلان شهر مشهد که به تازگی سرمایه‌گذار خارجی برای گردشگری مذهبی در آن فعال شده، برای هیچ یک از این 8هزار و 919نقطه، بست سرمایه‌گذاری مشخصی از نظر زیرساخت‌های گردشگری اعم از هتل، وسایل حمل و نقل و تور تعریف نشده است. گردشگری وسیله‌ای است که افراد را با مذاهب و فرهنگ‌های متفاوت به یکدیگر پیوند می‌دهد و به آنها کمک می‌کند همدیگر را با وجود تنش‌های سیاسی و اجتماعی بهتر درک کنند.
از نظر سازمان جهانی جهانگردی، مذهب به عنوان یکی از اصلی‌ترین انگیزه‌های سفر شناخته شده است. از نمونه سفرهای مذهبی می‌توان به روز جهانی جوان اشاره کرد که به ابتکار واتیکان برای قوی‌تر کردن باورهای دینی در بین جوانان کاتولیک به صورت جهانی برگزار می‌شود. این سفر، یکی از بزرگ‌ترین آیین‌های مذهبی برای جوانان دنیاست و به عنوان نمونه در سال 2005 در آلمان برگزار شد، بیش از 435هزار زائر از 197کشور در این مراسم مذهبی شرکت کردند. در اسلام نیز آیین حج به عنوان یکی از بزرگترین مراسم مذهبی جهان، سالانه بیش از 2میلیون زائر را در شهر مکه گرد هم می‌آورد. پیش‌بینی می‌شود گردشگری مذهبی عربستان صعودی در دهه آینده، هر ساله از رشدی 20درصدی بهره ببرند و تا سال 2020، تعداد 2/43میلیون نفر از شهرهای مکه و مدینه دیدن کنند که این امر، مستلزم 50هزار اتاق اضافی در هتل‌ها و 74هزار واحد مبله در این مناطق خواهد بود. مردم ایران گردشگری اسلامی، مذهبی را در اولویت قرار می‌دهند. سازمان حج و زیارت به عنوان یکی از سازمان‌های مهم متولی گردشگری مذهبی در کشور است.این سازمان عهده‌دار یکی از انواع گردشگری است که نقش عمده‌ای را در زندگی اجتماعی ایرانیان و کشورهای اسلامی ایفا می‌کند.گردشگری مذهبی، علاوه بر جنبه‌های اقتصادی و مالی خود، باعث ارتباط اسلامی با سایر کشورها شده و تعامل بین ملل و فرهنگ‌هایی را که نقاط مشترکی دارند، سبب می‌شود. می‌توان چنین ادعا کرد که مهم‌ترین قسمت‌های هماهنگی صنعت گردشگری ایران با کشورهای اسلامی، یعنی تنظیم مناسبات سیاسی و دیپلماتیک بر عهده سازمان حج و زیارت است. خلاصه اینکه با بهبود قوانین و مقررات سازمان حج و زیارت و اجرا و نظارت بر اجرای آنها، این سازمان می‌تواند به عنوان سازمانی که فعالیت‌های گردشگری مذهبی را جهت دهی، هدایت و کنترل می‌کند، مطرح کرد و با ایفای نقش هدایتی، بخش خصوصی و مردم محلی را در انجام این امر که می‌تواند اوضاع اقتصادی و انگیزه‌های معنوی آنها را تأمین کند یاری رساند. از این رو، تعامل با دنیای اسلام و برقراری ارتباط میان فرهنگ‌ها از این طریق میسر و بسیار قابل توجه است. صاحب‌نظران صنعت گردشگری بر این باورند که به لحاظ موقعیت فرهنگی-مذهبی خاص کشورمان در میان کشورهای دیگر، توریسم مذهبی جای رشد و توسعه بسیاری در کشور ما دارد؛ چنانچه رئیس سابق پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، تنوع مراکز، آثار و ابنیه تاریخی و عبادتگاه‌های ادیان مختلف موجود در کشور را در تمام دنیا بی‌نظیر دانسته و می‌گوید: «کشور ایران در تمام حوزه‌های مذهبی دنیا، توانایی جذب توریسم را دارد و فضای خاص فرهنگی موجود، توسعه توریسم مذهبی-فرهنگی را در آن امکان‌پذیر می‌کند.» ایران علاوه بر حضور پرفیض حرم‌های اسلامی، دارای معابد و کلیساهای بی‌بدیلی است که در کشورهای دیگر وجود ندارد.
به طور مثال قدیمی‌ترین کلیسای جهان در ایران قرار دارد. او ادامه می‌دهد: همچنین می‌توان با توجه به حضور ادیان توحیدی متفاوت و وجود پیروان و معتقدان بسیار آنها در ایران، انواع توریسم مذهبی را در کشور ایجاد کرد. همان گونه که مسلمانان سالانه به سفرهای متعدد مذهبی مثل سفر حج، عتبات عالیات و اماکن مقدسه کشور سوریه می‌روند و اثرات مختلف در این مناطق بر جای می‌گذارند، ایران نیز می‌تواند جزء اهداف گردشگری بسیاری از مسلمانان جهان به شمار آید. یکی از فرصت‌های مغتنم در عرصه جذب گردشگر مذهبی به ایران ماه مبارک رمضان، آداب و رسوم مرتبط با این ماه و نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم است که همزمان با این ماه پرفیض برگزار می‌شود. نمایشگاهی که می‌تواند هزاران مسلمان را از سراسر دنیا به ایران جذب کند. اما آیا برگزاری نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم که با فرهنگ ملی و اسلامی ما هماهنگ است، به عنوان یک نمایشگاه دائمی و فرصتی مغتنم در جهان اسلام مطرح می‌شود؟ در صورت تحقق چنین مهمی که با برنامه‌ریزی‌های دقیق و اصولی دور از ذهن نیست، این قابلیت می‌تواند به راهکاری برای جذب توریست مذهبی تبدیل شود. بحث اطلاع‌رسانی به طور کل در جهان اسلام و میان کشورهای اسلامی بسیار ضعیف است. این امر باعث می‌شود که حتی در برگزاری نمایشگاه بین‌المللی قرآن نیز آن چنان که باید نتوانیم کاری از پیش ببریم.
در این حوزه ما رسانه‌هایی چون العالم، الکوثر و... را داریم که متأسفانه این رسانه‌ها نیز در بحث اطلاع رسانی تا به حال نتوانسته‌اند به طور شایسته عمل کنند. علاوه بر آن، در نمایشگاه قرآن باید جاذبه‌هایی را برای گردشگر خارجی در نظر بگیریم و رسیدن به این مرحله نیز مستلزم سرمایه‌گذاری‌های دقیق است. بر اساس تحقیقات انجام شده هم اکنون زیارت، هدف اول سفر بسیاری از مردم کشورهای مسلمان و عربی است؛ بنابراین می‌توان از این امکان استفاده کرد و با تبلیغات در اینگونه کشورها زمینه ورود گردشگران مذهبی و توسعه توریسم زیارتی را فراهم کرد. البته این در شرایطی است که ابتدا زیرساخت‌های مورد نیاز ورود گردشگران فراهم باشد. در مجموع، در شرایطی که رونق صنعت گردشگری می‌تواند موجب تحول اقتصادی، کسب درآمد و همچنین اشتغال‌زایی در کشور شود و حضور گردشگران به ویژه گردشگران مسلمان در ایران می‌تواند در زدودن تصویر نامناسب غیرواقعی که کشورهای غربی با تبلیغات گسترده خود علیه کشورمان ترسیم کرده‌اند، مؤثر باشد. آیا بهتر نیست مسئولان سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و برنامه‌ریزان کشور توجه ویژه‌ای به ظرفیت‌های موجود به ویژه در بخش زیارتی و مذهبی داشته باشند تا شاید از این طریق بتوانیم در آینده‌ای نه چندان دور، شاهد رونق صنعت توریسم و جذب توریست زیارتی بیشتری به کشور باشیم. تنها اگر از جمعیت 300میلیون نفری شیعیان یک درصد را بتوانیم به ایران جذب کنیم، رقم 3میلیون گردشگر خارجی مذهبی علاوه بر ارائه چهره واقعی از کشورمان در دنیا، برای اقتصاد ما نیز تعیین کننده خواهد بود. در کل کشور 5هزارو 800بقعه متبرکه به عنوان آرامگاه‌های امامزادگان ثبت شده است که از این تعداد یک هزار و 200بقعه به دلیل حائز شرایط معماری، فرهنگی و تاریخی بودن، در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. در حال حاضر مشخص‌ترین و واضح‌ترین تمرکز گردشگری مذهبی مسلمانان ایران در شهر مشهد و سپس قم رقم خورده است و امکانات اقامتی نیز به همین تناسب توزیع شده است.در خصوص اماکن مقدس مسیحیان نیز تمرکز متوجه دو استان آذربایجان غربی و شرقی است و اماکن مقدس زرتشتیان نیز در مرکز ایران در محدوده یزد، اصفهان و فارس واقع شده‌اند. اما در مورد بقاع متبرکه امامزادگان باید گفت پس از دو شهر مشهد و قم باید متوجه استان فارس بود.
امکانات موجود در ایران نشان می‌دهد که ایران ظرفیت پذیرایی بیش از 2 الی 3میلیون گردشگر خارجی را در سال دارا است و این امر امکان‌پذیر نمی‌شود مگر اینکه نقاط ضعف موجود در این صنعت پربار که به عنوان سومین صنعت مولد شغل و سرمایه بعد از نفت و خودروسازی است حل شود. می‌توان از جمله نقاط ضعف موجود در صنعت توریسم را نبود مدیریت کامل و جامع در این صنعت، عدم توجه به منابع انسانی و در آخر به ضعف در اطلاع‌رسانی و تبلیغات اشاره کرد که در این بین، تبلیغات و اطلاع‌رسانی اهمیت و تأثیر زیادی بر رشد صنعت گردشگری دارد. 
صنعت گردشگری امروزه به قدری در توسعه اقتصادی و اجتماعی کشورها اهمیت دارد که اقتصاددانان آن را صادرات نامرئی نیز می‌نامند. صنعت گردشگری در ایران به 2دسته گشت و گذار و زیارتی تقسیم می‌شود. در این بین، از مکان‌های تاریخی و طبیعی که مربوط به بخش گشت و گذار می‌شود می‌توان به استان‌های اصفهان، فارس، آذربایجان شرقی و غربی... اشاره کرد و در بخش زیارتی، استان‌‌های خراسان رضوی و قم و فارس نقش مهمی را ایفا می‌کنند.

Arsanjani.moiin@gmail.com

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی