[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۷۸۱
  • دوره جدید

صنایع دستی و حمایت‌های لفظی، روزنامه شیراز نوین

گروه گزارش: محمد شبیری- مژده آتش آب‌پرور   
مسئولان میراث فرهنگی همواره بر لزوم ترویج فرهنگ استقبال مردم از صنایع دستی ایران تأکید دارند؛ اما زمانی که در سرای مشیر شیراز محصولات چینی، هندی و دیگر کشورهای آسیایی با قیمتی ارزان به فروش می‌رسد و حمایت نشدن استادکاران صنایع دستی استان از سوی مسئول میراث فرهنگی فارس، بدعتی خواهد شد که دیگر استادکاران قلم‌زن، خاتم‌ساز و دیگری  دل و رمقی برایشان باقی نماند و صدای تق‌تق چکش‌کاری هنر اصیل ایرانی به فراموشی سپرده شود.
در حال حاضر فروشگاه‌های متعددی در سرای مشیر و دیگر بناهای بازار وکیل شکل گرفته که به عرضه محصولات سنتی و صنایع دستی فارس و ایران می‌پردازند؛ اما طی مدت اخیر برخی از حجره‌های این بنا در کنار این صنایع دستی با هویت و شناسنامه، اقدام به عرضه و فروش محصولات چینی بی‌کیفیت و ارزان کرده و شاید این روند را بتوان آغازی برای تغییر ماهیت و اصالت در حوزه عرضه محصولات صنایع دستی شیراز دانست.
باید در نظر داشت عرضه محصولات بی‌کیفیت و ارزان قیمت چینی به طور حتم به محصولات باکیفیت‌تر ایرانی که شناسنامه فرهنگ و تمدن این سرزمین هستند لطمه وارد کرده و اگر روند به همین شکل ادامه یابد، اینگونه محصولات حتی در اذهان عمومی نیز به عنوان صنایع دستی ایران قلمداد شده و محصولات اصیل و واقعی فارس را تحت‌الشعاع خود قرار می‌دهد.
اینها حال‌و‌هوای مکانی است  که تقریباً در مرکز شهر فرهنگ هنر قرار گرفته و آن را سرای مشیر بازار وکیل می‌نامند. 
به بهانه روز جهانی صنايع دستی، 20خرداد، به  سرای مشیر رفیتم تا با استادکارن هنرمند شیرازی در این زمینه گفت‌وگویی داشته باشیم. اما آنچه امروزه در مورد وضعیت صنایع‌دستی استان فارس می‌شنویم، هیچ جایی برای غرور باقی نمانده است و امروزه، بیشتر استادکاران فارسی تا بحث حمایت از سوی مسئولان استان می‌شود، از مرحوم ادیب مسئول میراث فرهنگی استان اصفهان و مدیرکل فعلی فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس مریدی یاد می‌کنند که امروزه با حمایت‌های او، برخی از هنرهای شیراز زنده نگه داشته شده و همین بس!
فروشندگان صنایع دستی چینی هنر ایرانی را نابود کرده‌اند
در خصوص هنر قلم‌زنی شیراز که جزء مکتب‌های اصیل این شهر نیز محسوب می‌شود، سیداحمد حمیدی مدرس دانشگاه و هنرمند قلم‌زن شیرازی می‌گوید: فروشندگان صنایع دستی چینی و تایلندی، این هنر و هنرمند را نابود کرده‌‌اند.
این مدرس دانشگاه اضافه می‌کند: افرادی که به دنبال خرید قلم‌زنی مکتب شیراز هستند انگشت شماراند و این هنر 7هزارساله را به خوبی می‌شناسند، اما اگر این هنر به درستی معرفی شود، به طور حتم نه تنها مخاطبین بیشتری پیدا می‌کند، بلکه ویترین‌های مغازه‌ها نیز از این هنرهای سنتی پر می‌شود.
این هنرمند قلم‌زنی مکتب شیراز بر لزوم راه‌اندازی مکان‌های مناسب برای فروش هنرهای سنتی تأکید می‌کند و می‌افزاید: متأسفانه هنوز بسیاری از گردشگران داخلی و خارجی به خصوص مردم فارس، نمی‌دانند که قلم‌زنی یکی از هنرهای اصیل و قدیمی شهر شیراز است و قدمت آن به دوره ایلخانی می‌رسد، در حالی که قدمت هنر قلم‌زنی در اصفهان متعلق به دوره صفویه است.
حمیدی در ادامه به تفاوت‌های قلم‌زنی مکتب شیراز و اصفهان اشاره می‌کند و می‌گوید: این تفاوت‌‌ها از ساخت قالب تا نوع طرح برمی‌گردد. به طور مثال در قلم‌زنی مکتب شیراز بیشتر از طرح‌های گل و مرغ استفاده می‌شود و نگارگری‌هایی که مردانی کوتاه قد و چاق را نشان می‌دهد؛ اما در قلم‌زنی اصفهانی‌ها بیشتر طرح‌های شاه عباسی که متعلق به دوره صفویه است روی ظروف حک می‌شود. وی در ادامه با اشاره به پی‌گیری برای ثبت جهانی خاتم و قلم‌زنی مکتب شیراز ادامه می‌دهد: قلم‌زنی و خاتم از هنرهای مکتب هنری شیراز است که همراه با دیگر مکاتب هنری در دوره ایلخانی شکل گرفت و در زمان زندیه به اوج خود رسید.
بانوان برای یادگیری هنر قلم‌زنی ذوق بیشتری دارند
وی می‌گوید: امروزه بیشتر کار آموزانی که برای یادگیری این هنر ذوق نشان می‌دهند اکثراً بانوان هستند؛ زیرا هنر قلم‌زنی وقت زیادی را نیاز دارد تا یک هنرجو بتواند در مدت شش ماه این هنر اصیل ایرانی را فرابگیرد.
حمیدی، قدیمی‌ترین اثر هنر قلم‌زنی در شیراز را در محل ورودی حرم مطهر شاهچراغ(ع) وخانقاه احمدی معرفی می‌کند و می‌گوید: این آثار روی نقره قلم‌زنی شده که بسیار قدیمی و بااهمیت است.
صنعت گردشگری استان با توریست 80ساله به حرکت نمی‌افتد
این استادکار هنر قلم‌زنی، کمبود توریست و معرفی نشدن صنایع دستی استان را یکی دیگر از گلایه‌های استادکاران صنایع دستی استان می‌داند و می‌گوید: توریست 70 تا 80ساله را دیگر نمی‌توان توریست نامید؛ زیرا این افراد سالمند دیگر انگیزه‌ای برای خرید و سفر به جاذبه‌های استان را ندارند. به یاد داریم در گذشته توریست‌هایی که به شیراز سفر می‌کردند حتی خاک کف بازار را نیز خریداری می‌کردند.
حمیدی با انتقاد از عملکرد مسئولان صنایع دستی استان می‌افزاید: حمایت نکردن از استادکاران صنایع دستی که تعداد آنها نیز انگشت‌شمار هستند، آغازی برای تغییر ماهیت و اصالت در حوزه عرضه محصولات صنایع دستی شیراز است.
جابه جایی مدیران به آفت تبدیل شده 
به عقیده وی، امروزه آفتی که در بخش مدیریتی  حوزه صنایع دستی وجود دارد، تعویض مدیران است؛ زیرا در خبرها مشاهده می‌شود ماهانه مدیران صنایع دستی کشور به هر بهانه به استان اصفهان سفر و از استادکاران حمایت می‌کنند.
شیراز به عنوان یکی از قطب‌های مهم و صاحب مکتب خاتم و نیز آباده به عنوان مهد منبت‌کاری ظرفیت‌های جهانی زیادی دارند که تقریباً نادیده گرفته شده‌اند. در بسیاری از موارد عشق به این هنر، تنها انگیزه استادکارانی است که در مواردی با بی‌مهری مواجه هستند.
استاد خاتم‌سازی که به مسافرکشی روی آورده 
به گفته یکی از استادکاران این هنر، بی‌مهری مسئولان تا آنجایی رسیده که یکی از این هنرمندان استادکار خاتم، هنر خود را بر جابجایی مسافران ترجیح داده و عطای هنر خاتم را به لقایش بخشیده است.
عمر هنر خاتم شیراز رو به موت است
در ادامه این گفت‌وگو غلام فلاح‌پور، هنرمند خاتم‌ساز و استاد دانشگاه شیراز می‌گوید: عدم حمایت مسئولان از هنر خاتم و نبود بازار فروش مناسب برای این هنر، سبب شده خاتم در شیراز بی‌رونق شود و عمر این هنر رو به موت است و اگر مسئولان حمایت نکنند، عمر آن پایان می‌یابد.
وی ادامه می‌دهد: هنرجویان خانم دیدگاه روشن‌تری به این هنر دارند و بیشتر جنبه هنری خاتم را در نظر می‌گیرند؛ اما آقایان بیشتر جنبه مادی آن را در نظر می‌گیرند و به فکر شغل و کسب درآمد از این هنر هستند. طبق آمارها بیش از ۸۰درصد هنرجویان و فعالین در این رشته هنری را بانوان تشکیل می‌دهند.
فلاح‌پور اضافه می‌کند: در حال حاضر بازار مناسبی برای عرضه و فروش خاتم در شیراز و فارس وجود ندارد. از این رو می‌بینیم در بیشتر فروشگاه‌های سراسر شهر، خاتم دیگر شهرها با نازل‌ترین قیمت عرضه می‌شود. مسئولان ما باید بدانند تولید در عرصه هنری خاتم نیاز به حمایت دارد و بیشترین مشکل خاتم شیراز، نبود بازار فروش آن است.
وی می‌افزاید: به دلایل مختلفی، امروزه تفاوت قیمت بین خاتم مرغوب شیراز و خاتم اصفهان بیش از 150هزار تومان است که بیشتر مشتریان به دلیل ارزان بودن، خاتم اصفهان را خریداری می‌کنند.
به گفته وی، در شهر شیراز و در استان فارس بسیاری از مراکز وجود دارند که برای فروش صنایع دستی به افرادی سپرده شدند که تنها بعد مادی خاتم را می‌بینند، صنایع دستی استان اصفهان و محصولات غیرمرغوب به فروش می‌رسانند و تاکنون کمتر مرکزی برای معرفی و فروش خاتم شیراز قرار گرفته است.
این استاد دانشگاه می‌گوید: نباید اماکن فرهنگی و تاریخی برای فروش برخی محصولات نامرغوب در اختیار دلالان قرار گیرد و مسئولان استان باید بین افرادی که برای هنر خاتم از جان و دل مایه گذاشتند و افرادی که به واسطه دلالی و تنها فروش صنایع دستی نامرغوب برخی از این اماکن را در اختیار دارند، تفاوت قائل شوند.

در این راه  ضروری است به هنرمندان نیز آموزش داد که در کنار عشق به هنر خود، توجه خاصی نیز به مسئله بازاریابی برای محصولات داشته باشند. 
در همین راستا، معاون صنایع دستی و هنرهای سنتی میراث فرهنگی فارس در گفت‌وگو با «شیراز نوین» بیان کرد: احیای تمام رشته‌های فراموش شده صنایع دستی استان با چشم‌اندازی به توسعه آن‌ها از منظر اقتصادی اتفاق می‌افتد. ممکن است ضمن حفظ اصالت اثر، تغییراتی در طراحی آن ایجاد شود تا هماهنگی بیشتری با علایق و نیازهای جامعه هدف داشته باشد و از این طریق، تجاری سازی محصول مدنظر قرار گیرد. 
زهرا الحمدی افزود: سال‌های سال در خاتم شیراز شاهد کارهای تکراری بودیم که در آن‌ها به علایق جامعه توجه نمی‌شد؛ ولی خود هنرمندان نیز به این احساس نیاز رسیدند که باید تغییراتی در نوع محصول خود ایجاد کنند تا بازار مناسبی برای این تولیدات به وجود آید. وی ادامه داد: در سال جاری اعمال تغییراتی در محصولات صنایع دستی برای پیگیری تجاری سازی آن‌ها، یکی از برنامه‌های اصلی میراث فرهنگی استان است. 
تشکیل انجمن صادرکنندگان صنایع دستی 
به گفته معاون صنایع دستی و هنرهای سنتی میراث فرهنگی فارس، رویکرد اصلی میراث فرهنگی استان نسبت به صنایع دستی در سال جاری ارتقاء کمی و کیفی تولیدات همراه با توجه به بعد اقتصادی آن است که در زمینه ارتقاء کیفی، تعیین استانداردهای هنرهای مختلف با همکاری سازمان ملی استاندارد و اساتید دانشگاهی مدنظر قرار گرفته و برای کمک به بعد اقتصادی آن هم علاوه بر اعمال تغییرات جزئی در طراحی‌ها، برنامه‌هایی برای تشویق هنرمندان به بسته‌بندی اثرگذار محصولات خود متناسب با ارزش آن‌ها مشخص شده است. علاوه بر این، الحمدی از تشکیل انجمن صادرکنندگان صنایع دستی در اتاق بازرگانی شیراز طی نیمه اول سال جاری خبر داد و گفت: این انجمن به نحوی به عنوان شورای سیاست گذاری در زمینه توسعه بازرگانی خارجی صنایع دستی استان فارس عمل می‌کند که تعدادی از افراد مرتبط با این مبحث اعضای آن را تشکیل می‌دهند. 
اجرای استاندارد نویسی در حکایت از صنایع دستی
وی در اشاره به بحث تعیین استاندارد صنایع دستی، عنوان کرد: وقتی قرار باشد استاندارد نوعی خاص از هنرهای دستی و سنتی به تصویب برسد، جمعی از صاحب‌نظران رشته موردنظر و کارشناسان سازمان ملی استاندارد با همکاری یک دیگر دست به تدوین استاندارد آن می‌زنند. استانداردنویسی هر هنر در 2قسمت ویژگی‌های صنعت و شیوه‌های کاری ساخت آن انجام می‌شود. 
معاون صنایع دستی و هنرهای سنتی میراث فرهنگی فارس تأکید کرد: این استانداردها در چارچوب سختگیرانه‌ای تعریف نمی‌شوند که باعث به وجود آوردن محدودیت برای هنرمندان رشته‌های مختلف شوند؛ فقط ارتقاء کیفیت آن‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد که در نهایت، در بعد اقتصادی محصول اثرگذار است.
برای معرفی صنایع دستی نیاز به برندسازی داریم
الحمدی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: در حال حاضر عده‌ای از صنعت‌گران و هنرمندان استان در بخش بسته‌بندی محصولات خود کارهای درخوری انجام داده‌اند. با این حال هنوز نیاز به کار بیشتری در این عرصه وجود دارد و با توجه به اینکه یکی از هدف‌های اصلی ما نیز برندسازی از صنایع دستی فارس است، بسته‌بندی مناسب برای دست‌یابی به این هدف، کمک کننده خواهد بود. 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی