[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۷۸۳
  • دوره جدید

بررسی کارکرد احزاب در فعالیت‌های سیاسی اجتماعی احزاب سیاسی‌اند یا فصلی، روزنامه شیراز نوین


شیرازنوین-محمود شبان سروستانی 
Mahmood.shaban39@gmail.com

 تا پیش از دوران نهضت مشروطه حکام و خوانین و افراد قدرتمند، تنها بازیگران موثر در عرصه سیاسی ایران بودند و معمولاً تحولات و تغییر ساختار قدرت توسط این افراد شکل می‌گرفت و عملاً تشکلات سیاسی به معنی و مفهوم امروزی در جامعه حضور نداشتند؛ اما سابقه پیدایش احزاب و گروه‌های سیاسی در ایران به بعد از دوران نهضت مشروطه بازمی‌گردد. درواقع در دومین دوره مجلس شورای ملی، افرادی نظیر تقی‌زاده و دهخدا تحت تاثیر مشاهدات خود در کشورهای دیگر به فکر ایجاد احزاب سیاسی افتادند و با تقلید از عنوان «سوسیال دموکرات» حزب «اجتماعیون، عامیون» را به عنوان اولین حزب رسمی در ایران برپا ساختند.
بعدها احزاب دیگری شکل گرفت که به دلیل ماهیت نظام حاکم بر کشور یا فرمایشی بودند یا دولتی، و یا اینکه اگر هم واقعاً جریانی با تفکرات مردمی و میهن‌پرستانه اعلام موجودیت می‌کرد به همان دلیل ذکر شده مجبور بود یا در احزاب دولتی ادغام و حل شود یا اینکه عطای قدرت را به لقایش ببخشد و اعلام انحلال کند؛ اما بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و ایجاد فضای باز سیاسی، احزاب و جریانات سیاسی بسیاری در کشور شکل گرفت که رفته رفته و با تحکیم قانون و ایجاد تنش‌های سیاسی، تعدادی از آن‌ها خواسته و ناخواسته از میدان و عرصه سیاست ایران کنار رفتند. 
انتخابات، از مهم‌ترین عرصه‌های ظهور و حضور احزاب و گروه‌های سیاسی به شمار می‌رود. پس از تثبیت نظام و قانونمند شدن فعالیت‌های سیاسی، عمده فعالیت احزاب و گروه‌های حاضر در عرصه سیاسی به دوران انتخابات محدود می‌شود و در آستانه انتخابات‌های مختلف، شاهد ظهور احـزاب یا ائـتلاف‌های حزبی و تشکیل جمعیت‌ها و جبهه‌های گوناگون هستیم.
 این امـر، نـشان دهنـده اهمیت انتخابات از دید احزاب و همچنین نقش مؤثر و کارایی احزاب، در مسئله انتخابات است. قوانین انتخاباتی، تأثیر مهمی بر چگونگی حضور احزاب و ایفای نقش در عرصـه‌های انتخاباتی دارد؛ به این صورت که اگر قانون اساسی یا قانون انتخابات، روند تعریف شده‌ای برای حضور احزاب ارائه دهد یا تسهیلاتی برای حضور آنها فراهم آورد، احـزاب سیاسـی، مؤثرتر ظاهر می‌شوند؛ به گونه ای که برخی از محققـین، احـزاب سیاسـی و نقـش آنهـا را در قانون فعالیت احزاب مصوب 7/6/1360 محصول الزامات آئین‌های انتخاباتی و پارلمانی می‌دانند.
در این خصوص که فعالیت احزاب باید تنها به زمان انتخابات محدود شود یا اینکه آنان باید در تمام عرصه‌های اجتماعی و سیاسی کشور حضوری فعال داشته باشند، بحثی است که می‌بایست فعالین همین حوزه پاسخگو باشند؛ لذا در این راستا با  سه تن از فعالین سیاسی فارس فارغ از نگاه و تفکر، به گفتگو نشستیم که در پی می‌آید.
احزاب، موتور محرکه جامعه هستند
جمیله کریمی رئیس دوره‌ای شورای هماهنگی احزاب اصلاح‌طلب و دبیر جمعیت زنان مسلمان نواندیش منطقه فارس، با بیان اینکه: احزاب موتور محرکه جامعه هستند، افزود: لازمه این تاثیرگذاری تعامل دو سویه احزاب و نهادهای مدنی با جامعه مدنی هست و این تعامل هم باید مستمر باشد نه فصلی. 
او ادامه داد: چهارسال گذشته که اصلاح طلبان فرصتی در خلاء حضور در قدرت برایشان پیش آمد، توانستند به بازسازی تشکیلاتی و ارتباط بیشتر با جامعه مدنی بپردازند و حضور فعال و پویای احزاب در چهارسال گذشته مشهود بود که نتایج حاصل از آن شد پیروزی در  انتخابات‌های 94 و 96؛ البته نقش بی‌بدیل رهبری اصلاحات در این پیروزی‌ها تعیین کننده بود و پویایی و تحرک احزاب هم باعث شد که پیام ایشان به بدنه اجتماعی منتقل شود.
کریمی با تاکید بر واقف بودن بر این که برای استمرار برنامه‌های اصلاحی و امتداد روند عقلانیت در جامعه، حضور با برنامه و پویایی نهادهای مدنی و احزاب سیاسی یک ضرورت انکارناپذیر هست، گفت: بر همین اساس توصیه بنده این است که شرایط پیش آمده حاصل از پیروزی نباید باعث خالی کردن احزاب از افراد و شخصیت‌های تاثیرگذار باشد و همه فکر کنند که صرفاً حضورشان در سمت‌های اجرایی می‌تواند به روند توسعه و پیشرفت کشور و شهرشان کمک کند؛ بلکه این روند در گرو تقویت احزاب و نهادهای مدنی و ارتباط تنگاتنگ آن‌ها با جامعه مدنی هست.
دبیر جمعیت زنان مسلمان نواندیش منطقه فارس، ضمن تاکید براینکه در این حرکت برنامه خواهیم داشت، افزود: برنامه‌ای که داریم بخش‌های مختلف جامعه را در بر‌می‌گیرد اعم از حوزه‌های سیاسی‌، زیست محیطی‌، اجتماعی‌، اقتصادی و... . از طرف دیگر تدوین برنامه‌های جامع در حوزه نظارت بر قدرت و خصوصاً شورای شهر و ترسیم چشم انداز 4 ساله کلان‌شهر شیراز را مدنظر قرار داده و بر همین اساس اصرار بر این هست که احزاب و نهادهای مدنی از افراد توانمند و برنامه‌ریز خالی نشود.
رئیس دوره‌ای شورای هماهنگی احزاب اصلاح‌طلب، نقش دولت و حاکمیت در ایجاد بستر برای رشد و توسعه احزاب و نهادهای مدنی را مهم توصیف کرد و گفت: احزاب و نهادهای مدنی و نقش آفرینی آنها در توسعه کشور و تقویت آزادی‌های مصرح در قانون اساسی پارامتر مهمی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
کریمی تاکید کرد: دولت باید نسبت به نهادینه کردن احزاب و سازوکارهای حضور احزاب در قدرت، لایحه‌ای جامع با حضور کارشناسان و احزاب بزرگ از جریانات مختلف فکری و سیاسی در چارچوب نظام تدوین و شود تا بتوان در جهت تضمین سازماندهی شده‌ی حضور مردم در تعیین سرنوشت خویش، به جریان‌های پوپولیستی در کشور خاتمه دهد.
باید احزاب را نقد کرد
سید میر اعظم هاشمی دبیر استانی حزب اعتدال و توسعه استان فارس، در این خصوص عقیده دارد که مشکل در طرز تفکر و عملکرد احزاب است و در واقع این احزاب هستند که باید مورد نقد عملکرد قرار 
بگیرند.
او احزاب را موسمی و فصلی عنوان کرد و گفت: متاسفانه حضور و سقوط احزاب مبتنی بر منافع است و علی‌رغم ادعایی که دارند منافع مردم را درنظر نمی‌گیرند و برای هدفی والا کار نمی‌کنند.
هاشمی با گلایه از بزرگان کشور افزود: چرا هیچ‌یک از بزرگان کشور نمی‌آیند و یک حزب قدرتمند تشکیل نمی‌دهند و رهبری آن را به عهده نمی‌گیرند؛ تا احزاب برای یک عمر ریشه دار و فعال باقی بمانند.
دبیر استانی حزب اعتدال و توسعه فارس دوام و قوام احزاب را موجب انتخاب بهتر و مبتنی بر خط و مشی و برنامه مردم دانست و ادامه داد: تنها در این صورت است که فرصت‌ها از دست نمی‌رود و مردم برای انتخاب دچار سردرگمی نمی‌شوند.
این فعال سیاسی اعتدالگرا دلیل سقوط زودهنگام احزاب در ایران را ظهور غیرمنطقی و هیجانی و انتخاباتی عنوان کرد و افزود: احزاب اگر ریشه‌دار باشند باید پس از انتخاب نیز پاسخگوی اعمال و کردار منتخبین منتسب به خود باشند تا مردم بتوانند مطالبات خود را در اقصا نقاط کشور از دفاتر احزاب طلب کنند.
او این رویه را که احزاب از مردم رای می‌گیرند ولی نمی‌توانند منتخبین را تضمین کنند درست ندانست و گفت: حتی فروشندگان کالا هم در معاملات خدمات پس از فروش دارند ولی چگونه است که ما مردم را وادار به تبعیت از احزاب و شعارهایمان می‌کنیم ولی بعد از انتخاب، کالای خودمان که همان افراد منتخب هستند را تضمین نمی‌کنیم.
از احزاب حمایت نمی‌شود
ابراهیم شعرا دبیر جبهه پیروان خط امام و رهبری و عضو جامعه مهندسین استان فارس، اعتقاد دارد احزاب تنها در زمان انتخابات فعالیت ندارند؛ بلکه در طول سال هم به‌طور منظم و مرتب جلسات داخلی خودرا برگزار می‌کنند و مسایل جامعه را پیگیری می‌کنند.
او عدم حضور و ظهور احزاب را در جامعه را ناشی از چند علت دانست. وی اولین دلیل ندیدن فعالیت احزاب در جامعه را نداشتن تمکن مالی برای برگزاری میتینگ و تامین هزینه‌های روزمره دانست، زیرا برای عضوگیری و فعال نگه داشتن اعضاء نیاز به هزینه‌هایی هر چند کم هست که احزاب و تشکل‌های سیاسی از پس آن بر نمی‌آیند.
این عضو جامعه مهندسین فارس نداشتن مکان را دومین عامل کم تحرکی احزاب دانست و افزود: در قانون خانه احزاب پیش بینی شده که ازآن طریق به احزاب کمک شود تا بتوانند ادامه حیات دهند که متاسفانه در کشور تاکنون این خانه برپا نشده یا اگر شده باشد در حد نمادین و در مرکز و به صورت سمبلیک وجود دارد.
عضو شورای اسلامی شهر شیراز، با بیان اینکه در کشورهای پیشرفته تمام ارکان مملکت را احزاب تعیین می‌کنند، ادامه داد: احزاب با توجه به قدرتی که در قانون به آن‌ها داده شده و تمکنی که دارند از بالاترین سطح تا پایین ترین سطح قدرت حضور دارند و نقشی تعیین‌کننده در جامعه ایفا می‌کنند.
او با اظهار تاسف از اینکه در ایران هیچ زمینه‌ای برای قدرت‌نمایی احزاب ایجاد نشده است افزود: مردم ما به دلایل مختلف نسبت به کارکرد احزاب آگاهی چندانی ندارند و به همین دلایل رغبتی برای عضویت و فعالیت در احزاب از خود نشان نمی‌دهند.
شعرا وجود تشکل‌های غیرحزبی که از جاهای مختلف حمایت می‌شوند را دلیل دیگری عنوان کرد که موجب می‌شود مردم به آن جاها روی بیاورند؛ مانند تجمعات مذهبی و مساجد و جماعات که در آنجاها نیز مباحث سیاسی به اندازه کافی مطرح می‌شود و مردم دیگر نیازی به ورود به حزب را نمی‌بینند.
این کنش‌گر سیاسی، ایجاد بسیج را یکی از عواملی عنوان کرد که بیشترین نیروهای جوان و فعال را به خود جذب کرده که با توجه به آموزش‌ها و مسایلی که در آنجا مطرح می‌شود و فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی که دارند، دیگر نیروهای جوان فرصت حضور در احزاب را ندارند و نیازی هم نمی‌بینند.
 دبیر جبهه پیروان خط امام و رهبری، عملکرد بد برخی از احزاب و سوابق منفی‌ای که از خود به‌جا گذاشته‌اند را از دیگر عواملی عنوان کرد که موجب عدم رویکرد مردم به عضویت در احزاب و بی‌رغبتی و حتی ترس از عضویت می‌شود؛ زیرا تصور می‌کنند که اگر در این تشکلات حضور داشته باشند و احیاناً آن حزب در انتخابات رای نیاورد از سوی رقبایی که به قدرت رسیده‌اند مورد تعقیب قرار گرفته و از حقوق خود در جامعه محروم می‌شوند.
با این اوصاف و با تغییر رفتاری که مردم در انتخابات اخیر از خود نشان دادند، به نظر می‌رسد که وقت آن رسیده تا مجموعه دولت ومجلس و در کل حاکمیت نقش احزاب را جدی گرفته و امکاناتی فراهم کنند تا آنچه که در قانون در خصوص وظایف و مسئولیت احزاب آمده است به عینیت تبدیل شود چون در این صورت است که بسیاری از ناهنجاری‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی که متاسفانه بیشتر در انتخابات بروز و ظهور پیدا می‌کند و تاثیرات بیرونی و درونی بسیاری نیز دارد، از بین خواهد رفت.

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی