[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۹۵۰
  • دوره جدید

داستان و ریشه ضرب‌المثل‌های فارسی، روزنامه شیراز نوین

کار نیکو کردن از پر کردن است  

تحقق آمال و آرزوها فرع بر تلاش و فعالیت است و نکبت و بیچارگی مولود غفلت و بی‌خبری و تن‌آسایی است. اصولاً مستعد و بی استعداد معنی ندارد؛ زیرا در سرچشمه سرشار مواهب الهی جای بخل و حسد و تبعیض نیست. 
همه کس مستعد است، منتها باید این استعدادها را به کار انداخت تا شاهد مقصود به دست آید. در هر صورت غرض از تمهید مقدمه بالا این است که پیشرفت و موفقیت متفرع از تمرین و مداومت است و کارهایی آنچنان شگرف از آن برمی‌خیزد که داستان شیرین و جذاب زیر از آن جمله است. 
در قسمت بهرام نامه یا هفت پیکر خمسه نظامی آنجا که از داستان بهرام و کنیزک خود بحث می کند : 
روزی بهرام گورساسانی با کنیزک چینی زیبای خود به شکار رفت و گورخرهای زیادی صید کرد. با آنکه تمام ملازمان به مهارت و استادی بهرام در شکار گورخر آفرین‌ها گفتند؛ مع هذا از کنیزک صدایی برنیامد و در مدح و ثنای شهریار ساسانی سخنی نگفت. 
بهرام مدتی أمل کرد تا گورخری از دور پیدا شد و آن گاه به کنیزک گفت: «میل دارم این گور را به هر شکلی که دلخواه تو باشد شکار کنم.» کنیزک از روی ناز و تکبر: 
گفت باید که رخ برافروزی         سر این گور در سمش دوزی 
بهرام گورمهره‌ای در کمان گروهه نهاد و به دقت رها کرد تا در گوش گورخر جای گرفت. حیوان بیچاره سم پای راستش را برای خاراندن به گوش خود نزدیک کرد تا مهره را از گوش خارج کند. کنیزک گفت که آدمی در هر کاری اگر مداومت و ممارس کند، مسلماً ورزیده و کارآزموده خواهد شد، چه کار نیکو کردن از پرکردن است. شاه چون این سخن شنید خشمگین شد و کینه او را به دل گرفت. پس به سرهنگی که در التزام رکاب بود فرمان داد آن کنیزک جسور و فضول را گردن بزند. 
کنیزک زیبا چون خود را در چنگ اجل و چنگال سرهنگ گرفتار دید به حال تضرع درآمد و از او خواست که در قتلش عجله نکند. بعید نیست که شاهنشاه روزی از کرده پشیمان شود و تو را که بی‌تأمل اجرای فرمان کردی مورد خشم و عتاب قرار دهد، اگر جانب احتیاط را مرعی داری و مرا نکشی، قول می‌دهم کاری بکنم و تدبیری بیندیشم که بهرام گور نه تنها خشمگین نشود، بلکه تو را بیشتر از پیشتر مورد تفقد و نوازش قرار دهد. 
سرهنگ در مقابل پیشنهاد کنیزک تسلیم شد و او را در قصری مشیدی که در خارج از شهر داشت سکونت داد تا پنهانی در زمره خدمتکاران کار کند و هویتش را مکتوم دارد. 
این قصر سر به فلک کشیده شصت پله داشت و کنیزک از همان روزهای نخست گوساله‌ای را که تازه از مادر زاییده شده بود بر دوش گرفت و روزی چند بار به بالای قصر می‌‌برد و پایین می‌آورد. گوساله بر اثر گذشت ایام و لیالی رشد می‌کرد و بزرگ می‌شد؛ ولی چون به دوش کشیدن و بالا بردن آن همه روزه چندین بار تمرین و تکرار می‌گردید، لذا رشد تدریجی گوساله تأثیری در دشواری حمل و نقل نداشت. 
کنیزک چون موقع را مقتضی دید به سرهنگ تکلیف کرد که بهرام گور را به هرطریقی که ممکن باشد روزی به این باغ و قصر شصت پله بیاورد. سرهنگ چنان کرد و روزی که بهرام به شکار گورخر می‌رفت او را برای چند دقیقه استراحت و تمدد اعصاب به باغ و قصر زیبایش دعوت کرد و مخصوصاً داستان کنیزک و بر دوش کشیدن گاو عظیم الجثه و بالا بردن از قصر شصت پله را شرح داد تا شاهنشاه ساسانی را تمایل و رغبت تماشای این صحنه دست داد. 
پس بهرام گور به باغ آمد و کنیزک زیبا در حالی که روی خود را پوشانیده بود در مقابل بهت و اعجاب بهرام و ملازمانش گاو را بر دوش گرفت و بدون ذره‌ای احساس خستگی و ملالت خاطر آن را از شصت پله به بالای قصر برد و بازگردانید. 
بهرام به روی خود نیاورد وگفت: «می‌دانم چگونه به این عمل خطیر و شگرف دست یافتی. این گاو را از زمانی که گوساله نوزاد بود بر دوش گرفته به بالای قصر بردی و چون در این کار از تمرین و مداومت دست نکشیدی، لذا رشد گوساله در تصمیم و توانایی تو خدشه و خللی وارد نساخت؛ وگرنه خود بهتر می‌دانی که این از قدرت و زورمندی نیست، بلکه مولود تعلیم و تمرین و مداومت است.»
کنیزک زیبا که به انتظار چنین سوال و استدلالی دقیقه شماری می‌کرد بدون تأمل و در لفافه طنز و تعریض جواب داد: «شهریارا، اگر زن ضعیف الجثه گاوی را بر دوش بگیرد و به بالای قصر شصت پله‌ای ببرد، اعجاب و شگفتی ندارد و مولود تمرین و ممارست باید تلقی کرد؛ ولی اگر شاهنشاه سم و گوش گورخری را به هم بدوزد نباید نام تعلیم و ممارست بر آن نهاد؟!» 
بهرام گوربه فراست دریافت که این همان کنیزک زیبای چینی است. پس، از آنچه گذشت عذر خواست. سرهنگ را نیز که در قتل کنیزک شتاب زدگی نداده بود مورد تفقد و نوازش قرار داد. 
از آن تاریخ عبارت کار نیکو کردن از پرکردن است که از واقعه شیرین و جذاب بهرام گور و کنیزک چینی ریشه و مایه گرفته است به صورت ضرب المثل درآمده و مورد استناد و تمثیل قرار گرفته است.

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی