[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۷۵۳
  • دوره جدید

کتاب، سرگرمی کودک است نه آموزشگاه، روزنامه شیراز نوین

فرهاد حسن‌زاده، نویسنده سرشناس حوزه ادبیات کودک و نوجوان که ۸۰اثر تألیفی در کارنامه کاری سال‌های طولانی نویسندگی‌اش ثبت شده، در گفت‌وگویی از احوال این روزهای ادبیات کودک و نوجوان، مشکلات، محدودیت‌ها و چالش‌های این حوزه و پیشنهادها و توصیه‌هایش برای کتابخوان کردن بچه‌ها می‌گوید.
حال و احوال این روزهای نشر كودك و نوجوان ما چطور است؟
در قیاس با نشر بزرگسال، ادبیات كودك و نوجوان حال و وضع بهتری دارد؛ به این دلیل كه خانواده‌ها اگر خودشان به چیزی نرسیدند و از چیزی در دوران كودكی و نوجوانی خودشان محروم بودند، حالا تلاش می‌كنند آن را برای بچه‌های خودشان فراهم كنند و نگاهی كه به بچه‌هایشان دارند این است كه آنها بتوانند كتاب بخوانند و در آینده به جایی برسند. البته من به این نگاه انتقاد دارم، ولی به هر حال با این نگاه، خانواده‌ها به كتاب توجه می‌كنند و برای بچه‌هایشان كتاب می‌خرند.
این انتقاد از چه جهتی است؟ به هر حال همه معتقدند خانواده‌ها باید فرزندانشان را كتابخوان بار بیاورند.
خانواده‌ها فكر می‌كنند بچه‌هایشان قرار است با كتاب خواندن چیز یاد بگیرند كه به اعتقاد من نگاه اشتباهی به دوران كودكی است و از این نشأت می‌گیرد كه كودك موجودی است كه حق انتخاب و تجربه كردن ندارد و باید خیلی صریح و صحیح به او آموزش داد و او را به یك آدم بزرگ درست و حسابی تبدیل كرد.
این نگاه، هم در میان خانواده‌ها وجود دارد و هم در سیستم و نظام آموزشی ما، درحالی‌كه باید كودك هم مانند دیگر اعضای جامعه در شرایط عادی و طبیعی رشد كند. اگر قرار است كتاب بخواند و آموزش ببیند باید در قالب سرگرمی و بازی همراه با طنز و شادی باشد. در واقع وجه سرگرمی و تفریح كتاب بر وجه آموزشی آن برتری داشته باشد. ولی نگاه خانواده‌ها كه من نسبت به آن انتقاد دارم این است كه صرفاً تمایل به وجه آموزشی كتاب دارند و اگر كار همراه با طنز یا تخیل باشد، برآشفته می‌شوند و نمی‌پسندند.
كودك و نوجوان امروز در دنیایی از فضای الكترونیك به دنیا می‌آید و بزرگ می‌شود و طبعاً دغدغه‌های او با دغدغه‌های كودك و نوجوان دهه‌های پیش متفاوت است. چقدر تألیفات حال حاضر ما متناسب و پاسخگوی نیاز اوست؟
این نكته خیلی مهم است. داستان نوشتن یا شعر گفتن برای بچه‌ها صرف داستان نوشتن و بیان حالات شخصیت‌ها و موقعیت‌ها نیست. داستان اگر بتواند با زمان همراه شود، به‌خصوص برای مخاطب امروز كه مخاطب كم‌حوصله‌ای است و ادبیات به سمت كوتاه‌نویسی، قصه‌های یك دقیقه‌ای، داستان‌های مینی‌مالیستی و داستانك سوق پیدا كرده، بسیار در جذب او مؤثر است. این قالب‌های داستانی برآمده از نیاز مخاطب امروز است و دیگر آثار كلاسیك برای او خیلی جذاب نیست.
به‌عنوان نمونه، ادبیات دهه60 ما تحت‌تأثیر شرایط انقلاب و جنگ یك مقدار شعارزده بود كه در زمان خود خوب بود و یك جور تهییج در مخاطب ایجاد می‌كرد؛ اما الآن كه دوران آرامش را سپری می‌كنیم گرایش موضوعی متفاوت شده است. مباحث محیط‌زیست، صلح، عدم‌خشونت، یادگیری آیین شهروندی و چطور خوب زندگی كردن موضوعاتی هستند كه امروز در صدر مسائل قرار گرفته اند.
شما در فضای كانون پرورش فكری كودكان و نوجوانان رشد كردید و به نوعی شاید تحت‌تأثیر آن فضا بودید. این فضا امروز چقدر برای كودكان و نوجوانان جذاب است و می‌تواند ارتباط او را با كتاب و كتابخوانی برقرار كند؟
متأسفانه هیچ و این یك ضایعه خیلی بزرگ است. كانون پرورش فكری كودكان و نوجوانان با وجود امكانات و فضاهایی كه در اختیار دارد، نمی‌تواند به‌خوبی از آن بهره‌برداری كند و محیطی را فراهم كند تا خلاقیت بچه‌ها در آن رشد كند. من چند وقت پیش به یكی از كانون‌ها رفته بودم.
دیدم این كتابخانه در این تابستان خالی از بچه‌هاست، درحالی‌كه زمان ما كتابدار، ما را از كتابخانه بیرون می‌كرد و می‌گفت جا نیست و بچه‌های دیگر می‌خواهند بیایند و بنشینند و كتاب بخوانند. الآن این فضا سوت و كور است و انگار هیچ انرژی‌ای كه بچه‌ها را جذب كند تا خودشان بیایند دخالت كنند، نشریه درست كنند، نمایش اجرا كنند و در كارهای جمعی شركت كنند، وجود ندارد.
بچه‌های ما امروز فردگرا و درون‌گرا هستند و در جمع، با همسالان خود خیلی نمی‌توانند ارتباط برقرار كنند. در جایی مثل كانون پرورش فكری كودكان و نوجوانان این فضا برای بچه‌ها فراهم بود كه همه دور هم بنشینند و متأسفانه امروز این فضا خالی است.
در میان تألیفات حوزه كودك و نوجوان آثاری وجود دارد كه از آن با تعبیر آثار بازاری یاد می‌شود كه اتفاقاً مخاطبان خاص خود را دارد. انتشار آثاری از این دست چقدر به دیده نشدن آثار مناسب و باارزش لطمه می‌زند؟
این نوع از كتاب‌ها در همه جای دنیا هست كه در كنار آثار باكیفیت و خوب قرار می‌گیرند و بستگی به نگاه مخاطب دارد كه چه كتابی را انتخاب كند. این كتاب‌ها در ایران هم سال‌های سال است كه منتشر می‌شوند و هیچ كمكی هم به ادبیات ما نمی‌كنند. از طرفی هم نمی‌توانیم جلوی تولید آنها را بگیریم.
اما اگر خانواده‌ها نسبت به ادبیات و كتاب‌هایی كه برای بچه‌هایشان می‌خرند، شناخت داشته باشند، خودبه‌خود این قضیه حل خواهد شد و این آثار وقتی بازار نداشته باشند كم‌كم محو می‌شوند و از بین خواهند رفت. البته این امر ساده نیست و ما نمی‌توانیم انتظار داشته باشیم كه خانواده‌ها درباره كتابشناسی اطلاعات دقیقی داشته باشند و این وظیفه‌ رسانه‌ها اعم از تلویزیون و مطبوعات است كه كتاب‌های خوب را معرفی كنند. شورای كتاب كودك یا لاك‌پشت پرنده، سالانه فهرستی از كتاب‌های خوب منتشر می‌كند كه می‌تواند مرجع خوبی برای انتخاب خانواده‌ها باشد.
بخش عمده‌ای از این كتاب‌های بازاری در دكه‌های مطبوعات عرضه می‌شوند. در این دكه‌ها، نشریات كودك خوبی هم عرضه می‌شوند كه اتفاقاً برخی از آنها خیلی خوش آب و رنگ هستند. خانواده‌ها می‌توانند به‌جای آن كتاب‌ها از این نشریات بخرند. این نشریات، هم قصه و شعر دارند و هم بازی و سرگرمی دارند و از كارشناسان خبره ادبیات استفاده می‌كنند و می‌توان به‌خوبی آنها را جایگزین كتاب‌های بازاری كرد كه از لحاظ رسم‌الخط و ویرایش مشكل دارند و به لحاظ محتوایی برخی از آنها فاجعه هستند.
به این نكته اشاره كردید كه خانواده‌ها به كتاب نگاه صرفاً آموزشی نداشته باشند و وجه سرگرمی آن را لحاظ كنند. شما با همین هدف طنز را وارد فضای تألیفات خود می‌كنید؟
بله، البته من علاوه بر طنز وجه سرگرمی را هم وارد كارهایم كرده‌ام. من كتاب‌هایی دارم كه وسط آن، بازی هوش و سرگرمی مرتبط با خود داستان وجود دارد. نگاه من به كتاب، نگاه كلاسیك نیست كه فقط نویسنده، خدای داستان است. من فكر می‌كنم مخاطب هم حق دارد و باید دخالت كند. بنابراین یك جاهایی به بچه‌ها می‌گویم شما داستان را ادامه دهید. كتاب «همان لنگه كفش بنفش» 4پایان دارد و در آن گفته‌ام كه من در نهایت نتوانستم به یك پایان خوب برسم و شما داستان را ادامه دهید.
نامزدی برای دریافت جایزه‌های جهانی
فرهاد حسن‌زاده از سوی شورای كتاب كودك، به‌عنوان نامزد دریافت جایزه جهانی هانس كریستین اندرسن 2018 به دفتر بین‌المللی كتاب برای نسل جوان (IBBY) معرفی شده است.
حسن‌زاده درباره نامزدی‌اش برای جایزه هانس كریستین اندرسن كه به گفته وی از این جایزه با عنوان نوبل كوچك یاد می‌شود، می‌گوید: همین‌قدركه یك نویسنده از ایران برای این جایزه معرفی می‌شود، انگار گویای بخشی از ادبیات ماست. این جایزه هر 2سال یك‌بار از سوی دفتر بین‌المللی كتاب برای نسل جوان (IBBY) به نویسندگان و تصویرگران ادبیات كودك اهدا می‌شود و شورای كتاب كودك به‌عنوان نماینده این دفتر در كشورمان مرا به‌عنوان كاندیدای سال 2018 از ایران معرفی كرده است.
او پیش از این از سوی كانون پرورش فكری كودكان و نوجوانان به‌عنوان یكی از نامزدهای جایزه جهانی آسترید لیندگرن سال 2017، از بزرگ‌ترین جایزه‌های جهانی در حوزه ادبیات كودك و نوجوان معرفی شده بود. فرشید مثقالی، هوشنگ مرادی كرمانی، محمدرضا یوسفی و نسرین خسروی افرادی هستند كه تاكنون از سوی شورای كتاب كودك برای دریافت جایزه هانس كریستین اندرسن معرفی شده‌اند و از میان آنها فرشید مثقالی (تصویرگر) در سال ۱۹۷۴ موفق به كسب این جایزه جهانی شد و هوشنگ مرادی كرمانی در سال ۱۹۹۲ مورد تشویق هیئت داوران این جایزه جهانی قرار گرفت. 
ضمیمه دوچرخه روزنامه همشهری 

 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی