[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۱۴۳۰
  • دوره جدید

نگاهی اجمالی به مکتبخانه‌ها در ایران، روزنامه شیراز نوین

شیرازنوین- سید محی الدین حسینی ارسنجانی

Arsanjani.moiin@gmail.com

مکتب یا مکتب‌خانه آموزشگاهی بود که در آن معمولاً یک استاد که تحصیل کرده علوم اسلامی است، به کار آموزش می‌پرداخته. این گونه مکان‌های آموزشی امروزه در کشورهایی همچون پاکستان و افغانستان رایج است ولی در ایران جای خود را به مدرسه داده ‌است. نظام آموزش سنتی ایران در دوره قاجار را می‌توان نظام مکتب خانه‌ای نامید. فلسفه آموختن این نظام بیشتر تربیت شاگردان و آموختن شرعیات دینی و مذهبی بود. تا زمان ناصرالدین شاه مدرسه به صورت امروزی وجود نداشت و تنها مکتب خانه بود که آموزش البته به صورت محدود به کودکان و نوجوانان می‌داد. انواع مکتب خانه به دو نوع خصوصی و عمومی تقسیم می‌شد. نوع خصوصی برای افراد اعیان و اشراف و عمومی برای عامه مردم بود. در هر محله چندین مکتب خانه دایر بود. محل مکتب خانه دکان یا اتاق بزرگی بود که از اصلی‌ترین اجزای به کار رفته در آن می‌توان به حصیر یا نمد کهنه و مندرس همراه میز کوتاه، تشکچه و مکتب دار و چند ترکه آلبالو و چوب و فلک اشاره کرد. دروس تدریس شده در مکتب خانه شامل نصاب الصبیان، صرف میر فارسی، شرخ تعریف، عوامل منظومه شرح سیوطی، الفیه، شرح نظام، شرح جامی در نحو و صرف و حاشیه ملا عبدالله، کلیات سعدی و خمسه نظامی و... بود. در مکتب خانه از فلک برای تنبیه کودکان استفاده می‌شد. به نحوی که اگر خطایی رخ می‌داد مکتب‌دار فلک را به پای کودک می‌بست و با ترکه به کف پای او می‌کوبید. همچنین از یک ترکه کوتاه برای شاگردان نزدیک و یک ترکه بلند برای شاگردان دورتر استفاده می‌شد. معمولاً مکتب دار پسرانه را میرزا و دخترانه را ملاباجی می‌خواندند که این دو دارای سواد زیادی نبودند. شهریه مکتب خانه توسط خانواده شاگردان پرداخت می‌شد و دولت نقشی در آن نداشت. مکتب دار معمولاً به جز عواید شهریه دانش آموزان، از راه عریضه نویسی، کاغذنویسی و کاغذخوانی (نامه نگاری)، استخاره و همچنین رسیدگی به امور جزئی شرعی اهالی نیز درآمد داشت. برخی از مسائل و مشکلات مکتب خانه‌ها عبارت بود از: مکتب خانه‌ها ۶ماه پرکار و ۶ماه تعطیل بودند. شروع آموزش به زبان عربی بود و کودکان مطالب را طوطی‌وار حفظ می‌کردند.هرچه سطح بالاتر می‌رفت از تعداد شاگردان و معلم‌ها کاسته می‌شد. دولت نظارتی در کار مکتب خانه‌ها نداشت. دختران کمتر از پسران به مکتب خانه می‌رفتند.

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی