[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۱۵۸۳
  • دوره جدید

عزت‌اله خان آکتور گرانمایه سینما پر کشید، روزنامه شیراز نوین

عزت‌اله خان آکتور گرانمایه سینما پر کشید

 

شیرازنوین- سعیدرضا امیرآبادی

amirabadi_shznvn@yahoo.com

یادداشت: 4صبح جمعه 26مرداد را با مکث بخوانید. خبرهای بامدادان همیشه آبستن درد وداع و غم جانکاهی بوده‌اند. گویی ستاره‌ها برای کوچ ابدی همیشه موسم طلوع خورشید را برمی‌گزینند. این تاریخ تا ابد در خاطره تاریخی فرهنگ و هنر ایران به یادگار می‌ماند و آیندگان، در پیشگاه مقام شامخ درگذشته بیست‌وششم مردادماه قیام می‌کنند. اکنون سینمای ایران به عزای یکی از ستاره‌های پرفروغش به سوگ نشسته و با مروری بر سکانس‌های ماندگارش، آبستن درد و رنج است. پرده نقره‌ای همیشه با دقت و وسواس ستاره‌‌هایش را از میان اهالی صحنه می‌‌‌رباید و آن‌ها را در پناه سناریو‌های صیقل یافته، بر عرش شهرت و افتخار می‌‌رساند. عزت‌اله‌خان انتظامی، به تنهایی تعریف یک آکتور راستین را به نمایش می‌گذاشت. این خاصیت مشاهیر هنر هفتم است که نقش‌های مثبت و منفی را با چنان مهارتی به نمایش بگذارند که همه طیف‌های مخاطبان را به وجد آورده و حتی عامی‌ترین تماشاگران سینما را مقهور قدرت نقش‌آفرینی‌شان می‌کنند. به یاد داشته باشیم که خوی نفرت از نقش‌های منفی در نهاد تماشاگران سینمای عامی نهادینه شده؛ با این وجود عزت‌اله‌خان آن‌قدر صلابت و جذبه در نهادش به یادگار مانده بود که در این‌گونه نقش‌ها هم بتواند مخاطبان کوچه و بازار را شیفته خود کرده تا در مقابل هنر ماندگارش کرنش کنند. از یاد نبرده‌ایم که در منظومه هزاردستان، بیشتر از آن‌که دیالوگی برایش به رشته تحریر درآمده باشد، با سکوت و میمیک منجمدش با تماشاگران ارتباط برقرار کرد و شکوه و ابهت نقش را بر اذهان مخاطبان مستولی ساخت. آخر علی حاتمی دریافته بود که انتظامی برای انتقال مضامین موردنظر او، برای این نقش انتخاب شایسته‌ای است و به راحتی می‌تواند بر توانمندی‌هایش تکیه کند و خان بزرگ را درگیر گزافه‌گویی‌ها و درماندگی دیالوگ‌ها نکند. مردی که در تراس گراندهتل به آرامی چای می‌نوشد و با نگاهی سنگین، به مردمان کوچه بازار خیره می‌شود...
عزت‌اله‌خان، مرد ژانرهای متنوعی هم بود. آثار به جا مانده از او در در ژانر کمیک، نشان می‌دهد بدون وارد شدن به وادی‌های هجو و هزل هم می‌توان زمینه‌ای برای شاد کردن مخاطبان پدید آورد و آن‌ها را در پناه طنازی‌های طنز فاخر گرفت. آقای‌ هالو، جعفرخان از فرنگ برگشته و اجاره‌نشین‌ها، از بهترین فیلم‌های اجتماعی سینمای ایران هستند که با دستمایه قرار دادن بحران‌های مدنی با نگاهی طنزآمیز شکل گرفتند. این خاصیت بزرگ آکتور سینمای ایران بود که در هر وادی از سینما، به ستاره‌ای متفاوت تبدیل می‌شد و تقریباً در هیچ‌یک از آثارش به‌سان دیگری بر پرده ظاهر نشد. ادعای درخشش انتظامی در ژانرهای مختلف با حضور پررنگش در داستان‌های معناگرایانه کامل شد. شمار آثار عزت‌اله‌خان در این ژانر انگشت‌شمار نیست و در هریک از آن‌ها، به خوبی توانسته اهداف فیلم‌ساز که همانا دعوت تماشاگر به فرآیند خوب اندیشیدن است را محقق سازد. ‌هامون، گاوخونی و خانه خلوت مثال‌های بارزی بر این ادعا هستند. از یاد نبریم در برهوتی که جوان‌های خوش آب و رنگ با گریم‌های پرطمطراق به عنوان آکتور اول به خورد تماشاگران ایرانی داده می‌شدند، انتظامی همچنان بر پرده نقره‌ای به شایستگی صاحب نقش‌های اول می‌شد و کیفی نقش‌آفرینی‌اش در روز فرشته، حکم و ستاره‌های جیرانی آن‌قدر خوب بود که جوانان تازه‌وارد همه سینمای ایران را تصاحب نکنند. در کنار نقش‌های اول، به نظر می‌رسد آکتور کبیر سینما در دهه آخر فعالیتش شیفته سکانس‌های کوتاه و داستان‌های فرعی شده بود. او برای دقایقی در فیلم خوب خانه‌ای روی آب حضور یافت و شمایی از درد و رنجی که بر خانه سالمندان حکم‌فرماست را به نمایش گذاشت. بهمن فرمان‌آرا با تکیه بر توانمندی انتظامی در پی القای این موضوع بود که تملک اتاق‌های خصوصی و اسباب شاهانه در بهترین آسایشگاه‌های سالمندان شهر، چیزی از اندوه جانکاهی که سایه سنگین خود را بر روح و جان جوانان دیروز افکنده نمی‌کاهد و بسیاری از سالمندان، به ادامه چند روزه حیات در اتاق‌های زیر شیروانی در منزل فرزندان و در مجاورت نوه‌ها راضی هستند...
به راستی چه کسی بهتر از انتظامی بزرگ می‌توانست لجاجت، ساده‌لوحی، قدرت‌طلبی و بی‌مایگی شاه قاجار را در فیلم خوب ناصرالدین‌‌شاه آکتور سینما و کمال‌الملک به نمایش بگذارد. شاهی که با همه فرومایگی‌هایش شیفته هنر شده بود و در مقابل توانمندی‌های رفیع آن، چاره‌ای جز کرنش برایش باقی نمی‌ماند. عزت‌اله‌خان می‌تواند بزرگ‌ترین افتخار حرفه‌ای مهرجویی هم باشد. اگر مهرجویی هیچ کاری برای سینمای ایران نکرده باشد، معرفی انتظامی در مقام آکتوری گرانمایه، به تنهایی او را در فهرست مشاهیر سینمای ایران قرار خواهد داد. آقای‌ هالو، دایره مینا، پستچی، اجاره‌‌نشین‌ها،‌ هامون و بانو حاصل همکاری مشترک انتظامی و مهرجویی هستند. آثاری که با وجود گذشت چند دهه همچنان در سینمای ایران بی‌رقیب و تکرارناشدنی مانده‌اند و تماشای چندباره آن‌ها، از لذت تماشایشان نمی‌کاهد. امروز سینمای ایران سوگوار یکی دیگر از مفاخر گرانمایه‌اش است؛ بزرگانی که به نظر می‌رسد جایگزینی برای آن‌ها زاده نشده و کوچ ابدی آن‌ها، هنر هفتم وطنی را با ضایعه‌ای بزرگ روبرو خواهد ساخت. به راستی چه کسی می‌تواند جانشین شایسته‌ای برای عزت‌اله‌خان انتظامی، ژاله علو، داوود رشیدی، محمدعلی کشاورز، حمیده خیرآبادی، جمشید مشایخی و بزرگانی از این دست باشد. شاید سینمای ایران در دهه‌های پیش‌رو، از قحط‌الرجالی مهلک در عذاب باشد. 4صبح جمعه 26مرداد را با مکث بخوانید. خبرهای بامدادان همیشه آبستن درد وداع و غم جانکاهی بوده‌اند. گویی ستاره‌ها برای کوچ ابدی همیشه موسم طلوع خورشید را برمی‌گزینند. بدرود عزت‌اله‌خان، آکتور گرانمایه سینما ...
زایش ستاره
عزت‌اله انتظامی در سال ۱۳۰۳ در محله سنگلج تهران متولد شد. وی پس از گذراندن دوره تحصیلات مقدماتی، وارد هنرستان صنعتی تهران شد و در رشته برق به تحصیل پرداخت. در سال 1326 وارد عرصه هنر گردید و با اندک دست‌مایه‌های هنر نمایش و تئاتر به آلمان سفر کرد و در شهر‌ هانوفر آلمان وارد یک مدرسه شبانه آموزش سینما و تئاتر گردید. انتظامی با گذراندن دوره‌های آموزشی تئاتر به ایران بازگشت و به دلیل فضای نامناسب سینمای ایران از نظر اخلاقی، به کار دوبله فیلم، اجرای نمایش و حضور در تلویزیون روی آورد. در سال 1347 با بازی در فیلم « گاو » به کارگردانی داریوش مهرجویی وارد عرصه سینما شد. انتظامی در سال 1348 تصمیم به کسب تجربه آکادمیک گرفت و توانست بدون کنکور وارد دانشگاه هنرهای زیبای دانشگاه تهران در رشته تئاتر شود. پس از فراغت از تحصیلات دانشگاهی، در حدود سال‌های 1353-1352 به تدریس رشته تئاتر در دانشکده هنرهای زیبا و دانشگاه الزهرا(س) کنونی پرداخت. وی سال‌ها در خدمت تئاتر و سینما بوده و آثار بسیار ارزنده‌ای از خود به جا نهاده است. 
ظهور ستاره در لاله‌زار
عزت‌اله انتظامی از حدود 14سالگی تئاتر را با پیش پرده‌خوانی در تماشاخانه‌های لاله‌زار آغاز کرد. پس از یک سال به تماشاخانه‌های هنر و تهران رفت؛ هم‌زمان در سال 1320 نخستین نمایش حرفه‌ای خود را با عنوان «التیماتوم» نوشته پرویز خطیبی و به کارگردانی اصغر تفکری در تئاتر پارس لاله‌زار اجرا کرد و تا سال 1326 توانست در بیش از 10نمایش نقش‌پردازی کند. وی در دانشگاه هنرهای زیبا دانشگاه تهران نزد استادانی همچون حمید سمندریان و شنگله دانش خود را با آموخته‌های آکادمیک روزآمد کرد. انتظامی در هنرستان صنعتی همراه با هوشنگ بهشتی، نصرت‌اله کریمی، حمید قنبری و محمدعلی جعفری فعالیت هنری می‌کرد. انتظامی، پدر مجید انتظامی آهنگ‌ساز است. او که کارمند رسمی وزارت بهداری بود، در سال 1338 به همت رئیس اداره هنرهای زیبای وقت به آن اداره منتقل شد و هم‌زمان کار تولید تئاترهای تلویزیونی را به عنوان بازیگر و کارگردان آغاز کرد. در نوع بازی «آقای بازیگر» نوعی شیرینی به چشم می‌خورد که همین مسئله، وی را به نقش‌هایی با مایه‌های کمدی نزدیک‌تر می‌سازد. «اجاره‌نشین‌ها» ساخته داریوش مهرجویی و شخصیت «عباس‌آقا سوپر گوشت» یکی از بهترین کارهای کمدی کارنامه اوست که ویژگی‌های منحصربه‌فردی دارد. لهجه تهرونی انتظامی که در تمامی فیلم‌هایش شنیده می‌شود، در اینجا بسیار به کارش آمده و جذابیت‌های نقش را دوچندان کرده است. همکاری او با مسعود جعفری جوزانی نیز بسیار پربار بود و به فیلم‌های «شیر سنگی» و در «مسیر تندباد» منتهی شد که اثر اولی به شدت تأثیرگذار و جذاب از کار درآمد و در ذهن دوستدارانش ماندگار شد. شخصیت «نامدارخان» با آن نگاه‌های پرتحکم و میخکوب کننده کاملاً انگ بازی انتظامی بود که بازی عالی علی نصیریان (علی‌یار) در نقش مقابل او آن را تکمیل کرد. در سال‌های پایانی دهه شصت بار دیگر مهرجویی و انتظامی به همکاری با یکدیگر پرداخته و دو فیلم درخشان «هامون» و «بانو» را خلق کردند.
تالار افتخارات
برخی از افتخارات عزت‌اله انتظامی در عرصه سینمای ایران و جهان عبارت‌اند از:
برنده جایزه دوم بازیگر مرد از جشنواره شیکاگو در سال 1971؛ گاو
برنده جایزه بهترین بازیگر مرد از هفتمین جشنواره فیلم فجر؛ گراندسینما
برنده جایزه بهترین بازیگر مرد از دوازدهمین جشنواره فیلم فجر؛ روز فرشته
دریافت لوح تقدیر در دهمین جشنواره فیلم فجر؛ ناصرالدین‌شاه آکتور سینما و خانه‌ خلوت
برنده مجسمه سپاس بهترین بازیگر نقش مکمل مرد؛ آقای ‌هالو
رونمایی از تمبر یادبود وی در مراسم هشتادوهفتمین سالگرد تولدش در سال 1390.
کارنامه سینمایی

۱۳۲۸ واریته بهاری
۱۳۴۸ گاو
۱۳۴۹ آقای‌هالو
۱۳۵۱ بی تا
۱۳۵۱ پستچی
۱۳۵۱ صادق کرده
۱۳۵۲ ستارخان
۱۳۵۲ قیامت عشق
۱۳۵۳ بنگاه تئاترال (ناتمام)
۱۳۵۵ شیر خفته
۱۳۵۵ ملکوت
۱۳۵۷ این گروه محکومین
۱۳۵۷ دایره مینا
۱۳۵۷ غبارنشین‌ها
۱۳۶۰ مدرسه‌ای که می‌رفتیم
۱۳۶۱ حاجی واشینگتن
۱۳۶۲ خانه عنکبوت
۱۳۶۳ کمال‌الملک
۱۳۶۴ چمدان
۱۳۶۵ اجاره‌نشین‌ها
۱۳۶۵ شیر سنگی
۱۳۶۶ شیرک
۱۳۶۷ جعفرخان از فرنگ برگشته
۱۳۶۷ در مسیر تندباد
۱۳۶۷ کشتی آنجلیکا
۱۳۶۷ گراند سینما
۱۳۶۸‌ هامون
۱۳۶۹ سایه خیال
۱۳۷۰ بانو
۱۳۷۰ خانه خلوت
۱۳۷۰ ناصرالدین‌شاه آکتور سینما
۱۳۷۲ بازیچه
۱۳۷۲ روز فرشته
۱۳۷۲ جنگ نفتکش‌ها
۱۳۷۳ روز واقعه
۱۳۷۳ روسری‌آبی
۱۳۷۵ طوفان
۱۳۷۵ جهان پهلوان تختی (نسخه اول - ناتمام)
۱۳۷۷ باد و شقایق
۱۳۷۷ کمیته مجازات
۱۳۷۸ طهران روزگار نو
۱۳۷۸ میکس
۱۳۸۰ سایه‌روشن
۱۳۸۰ خانه‌ای روی آب
۱۳۸۱ گاوخونی
۱۳۸۱ دیوانه‌ای از قفس پرید
۱۳۸۳ جایی برای زندگی
۱۳۸۴ حکم
۱۳۸۴ ستاره‌ها ۱: ستاره می‌شود
۱۳۸۵ مینای شهر خاموش
۱۳۸۶ شب
۱۳۸۶ آتش سبز
۱۳۸۷ زادبوم
۱۳۸۷ چهل‌سالگی
۱۳۸۹ راه آبی ابریشم

 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی