[ فردا را به امروز می آوریم ]
  • آخرین شماره ۱۵۸۶
  • دوره جدید

هیولای بیدار در جلگه فارس، روزنامه شیراز نوین


 سعیدرضا امیرآبادی - گروه گزارش
amirabadi_shznvn@yahoo.com

ازقلیان میوه ای، کراک و شیشه تا پلاسکو و متروپل و همه ساختمان‌های ناامن؛ از کرونا و آبله میمون و ایدز تا فساد و اختلاس و رانت‌هایی که ژن‌های خوب از آنها برخوردارند. جامعه ایران همیشه در معرض تهدیدهای آشکار و نهان بوده است. برخی از آنها همانند تحریم، تورم، مجادله‌های سیاسی و اختلاس آشکارا بر بنیه فیزیکی و روانی جامعه تازیانه می‌زنند و شماری دیگر زیرپوستی و خزنده قلمرو خود را افزایش داده و آثار شوم آنها ناگهان عریان می‌شود. آسیب‌های حوزه محیط زیست به سردمداری هیولای خشک‌سالی در زمره چالش‌های پایدار و خزنده ای قرار می‌گیرند که نسل‌های متمادی تاوان آن را پس داده و این قابلیت را دارند که جلگه‌های حاصلخیز را تا آینده‌های دور به سرزمین‌های سوخته بدل کنند.
 فارس پرچم‌دار فرونشست‌ها
بنا بر آمار و ارقام، فرونشست جلگه فارس در جهان صدرنشین است و سلسله عوامل ساده و پیچیده ای زمینه این بحران فزاینده را فراهم می‌آورند. در این میان ساخت و سازهای عظیم بر گسل‌ها و غارهای آهکی به همراه انبوهی از چاه‌های غیرمجاز که شیره زمین را می‌مکند، بر حجم نگرانی‌ها افزوده و کار به جایی رسیده است که فرونشست‌های زمین در جای‌جای مهد تمدن ایران مشاهده می‌شود.فرونشست زمین یکی از آسیب‌های پنهانی است که ناگاه زمین‌های زراعی، مجتمع‌های مسکونی و تجاری، دشت‌های سبز و جلگه حاصلخیز ایران را بلعیده و آن را غیرقابل‌سکونت می‌کند. از نگاه کارشناسان سلسله‌عواملی دست به دست یکدیگر می‌دهند تا پدیده هولناک فرونشست زمین گریبان‌گیر یک سرزمین شود و متأسفانه بسامد این اتفاق شوم در بسیاری از نقاط کشور و به ویژه فارس مشهود است.رئیس کمیته محیط زیست یونسکو در این رابطه هشدار داده و می‌گوید: فرونشست در دشت فسا تا جهرم در استان فارس به ۵۴ سانتی متر در سال رسیده است. محمد درویش می‌افزاید: این رقم ۱۴۰ برابر بالاتر از شرایط بحرانی قرار دارد و این در حالی است که فارس از جمله استان‌هایی در کشور است که در سال‌‌های گذشته بنا به دلایل متفاوت، دریاچه‌ها و تالاب‌هایش را از دست داده است. با در نظر گرفتن این بحران خزنده که اهالی فارس و شیراز را تهدید می‌کند، باید راهکارهای مقاوم سازی و آزمایش‌های کیفی خاک را به صورت جدی در دستور کار قرار داد و این در حالی است که برخی از مجتمع‌های کلان مسکونی بر غارهای آهکی بنا شده اند.
 دلواپسی‌های پارلمان شهری
رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر شیراز در یکی از نطق‌های پیش از دستور خود گفت: هشدار می‌دهم که می‌خواهند حدود 250 هکتار از اراضی واقع بر روی غارهای آهکی و در مسیر گسل را تبدیل به بافت مسکونی و اداری کنند و جان صدها هزار نفر از مردم شیراز را به خطر اندازند. اکنون اگر جلوی این فاجعه انسانی و زیست محیطی گرفته نشود، در آینده نزدیک، بسیار دیر است و بعضی از مسئولان به واسطه تخلفات انجام شده باید مورد مؤاخذه قرار گیرند و بعضی از مسئولان به واسطه کارهای انجام نداده تنبیه شوند. غلامعلی ترابی اظهار داشت: محل ذکرشده خطرناک‌ترین محل برای سکونت بر روی گسل است که با وقوع زلزله خسارات جبران‌ناپذیری به مردم وارد می‌شود و می‌خواهند با ساخت و سازهای غیرفنی و غیراصولی، جلوی ورود هوای پاک به شیراز گرفته شود و با ایجاد وارونگی هوا سالانه خطرات جانی بی‌شماری جان مردم را تهدید کند. البته این انتقادات در شورای اسلامی شهر شیراز با گذشت زمان رنگ و بوی جدی تری به خود می‌گیرد؛ تا جایی که افسانه خواست خدایی، عضو هیئت رئیسه پارلمان شهری با بیان اینکه مشابه ساخت‌‌وسازهای غیرمجاز در شهر شیراز کم نیست، افزود: ساختمان‌های لوکس شهرک برف‌فروشان در بلوار حسینی الهاشمی به‌ جهت قرارگیری در خط گسل زلزله هر لحظه در معرض بزرگ‌ترین فاجعه‌هاست و شهرداری باید با جدیت جلو این ‌گونه تخلفات را بگیرد و انگیزه مالی را با حفظ جان شهروندان معامله نکند.
 بمب ساعتی در خاستگاه تمدنی
یکی دیگر از عوامل مهم فرونشست زمین، بهره برداری بی ضابطه از ذخایر آبی است. کارشناسان در استان فارس اعلام کرده‌اند که میزان فرونشست در استان فارس بسیار بحرانی است. در این میان دشت مرودشت وضعیت بسیار نگران کننده‌ای دارد. متأسفانه استفاده از آب سفره‌های زیرزمینی برای کشاورزی و موارد صنعتی در استان فارس، نه تنها ذخیره آب نسل‌های آینده را هدر می‌دهد، بلکه منجر به بروز پدیده‌هایی چون فروچاله‌ها و فرونشست زمین شده است. با وجود این، معقول‌ترین و کم‌هزینه‌ترین راهی که اکثر کارشناسان به انجام آن توصیه می‌کنند، مسدود کردن چاه‌‌ها و ممانعت از صدور مجوز حفر برای چاه‌های جدید است. مطالعات دانشگاه شیراز نشان می‌دهد در محوطه تخت جمشید فرونشست ایجاد شده و به گفته آنها در صورتی که جلوی این روند گرفته نشود، در آن فروچاله رخ خواهد داد. 
استاد گروه آب‌شناسی دانشگاه شیراز و پدر علم آب‌شناسی کشور با بیان اینکه فرونشست با فروچاله متفاوت است، افزود: فرونشست به دلیل برداشت بی رویه آب از لایه‌های رسی رخ می‌دهد که در این شرایط آب سطحی که به زمین نفوذ می‌کند از لایه‌های رسی عبور می‌کند و آب ذخیره شده در زیر این لایه به عنوان ستون لایه خاک عمل خواهد کرد.
دکتر عزت الله رئیسی، با بیان اینکه با برداشت آب‌های زیرزمینی، ستون لایه خاک برداشته می‌شود، اظهار کرد: با برداشت آب، ضخامت لایه رسی کاهش می‌یابد؛ از این رو با پدیده فرونشست مواجه می‌شویم.او با بیان اینکه در حال حاضر پدیده فرونشست در کلیه دشت‌های کشور در حال رخ دادن است، ادامه داد: در گذشته ایران با قنات و چشمه اقدام به مدیریت منابع آب می‌کرده است، ولی امروزه به دلیل خشک‌سالی و برداشت بی رویه آب از ذخایر آبی که سالیان دراز در زمین ذخیره سازی شده است، زمین را از تعادل خارج کردیم. این محقق با بیان اینکه در بسیاری از مناطق حتی با وجود عدم احداث چاه فرونشست ایجاد شده است، در این باره توضیح داد: در دشت‌هایی که از آب‌های جاری شده از کوهستان سیراب می‌شدند، دیگر آبی به دشت وارد نمی‌شود؛ از این رو در سطح زمین فرونشست ایجاد شده بدون آنکه چاه آبی در آن منطقه حفر شده باشد.
 سرآغازی برای خودسوزی زمین
مدیر مرکز زمین شناسی و اکتشافات معدنی جنوب کشور با اشاره به وضعیت فرونشست در دشت شیراز، توضیح داد: نرخ میانگین سالانه فرونشست زمین در شیراز حدود هفت سانتی متر در سال در بخش جنوب شرقی شیراز است و این میانگین در دشت مرودشت که دارای بالاترین نرخ در فارس بود، 
۱۷ سانتی متر است.
طهمورث یوسفی با اشاره به اینکه در دشت شیراز دو نمونه نشست وجود دارد، بیان کرد: اولین نوع فرونشست در بخش‌هایی است که سطح آب زیرزمینی بالاست و به وسیله زهکشی سطح آب را پایین آورده‌اند. بخشی دیگری از فرونشست مربوط به جنوب شرق شیراز است‌ که حدود هفت سانتی‌متر زمین افت ارتفاع پیدا کرده است.
وی افزود: در چند سال گذشته فرونشست باعث ایجاد چند فروچاله کوچک در قسمت شرقی دریاچه مهارلو شده و در قسمت جنوب دریاچه هم به علت خشک شدن چشمه‌های آب شیرین حاشیه جنوبی با متصاعد شدن گازهای متان از زمین شروع به خودسوزی کرد. 
یوسفی گفت: متأسفانه برخی از ذخایر آب‌های زیرزمینی که برای کشاورزی برداشت می‌شود، از عمق ۲۰۰متری است که در دشت‌هایی مثل مرودشت حتی برداشت آب از عمق‌های بیش از ۳۰۰متری انجام می‌شود. این‌ها آب‌هایی است که طول عمر هزارساله دارند و یعنی هزار سال طول کشیده تا این آب‌ها در سفره‌های زیرزمینی جمع شوند و آب‌های زیر زمین را تشکیل دهند. در حال حاضر از آب‌های استراتژیک، آب‌هایی که می‌توان اسم آن را آب‌های فسیلی گذاشت، برداشت می‌شود که این موضوع نگران کننده است.

 

تاکنون نظری برای این خبر ثبت نشده است!
ثبت نظر جدید
نام و نام خانوادگی  

آدرس ایمیل    

متن نظر  

کد امنیتی